لوگو
جستجو
67 دقیقه

مراحل تربیت(۲) (جلسه ششم)

دکتر خسرو باقری

18 دقیقه

دسترسی به سخنرانی


فایل سخنرانی
aparat
Youtube

مشخصات کلی سخنرانی

  • موضوع سخنرانی:

    مراحل تربیت(۲) (جلسه ششم)

  • سال انتشار:

    1401

  • سخنران :

    دکتر خسرو باقری

  • مخاطب:

خلاصه سخنرانی

در این جلسه تأکید شد که مرحله‌بندی رشد و تربیت را باید از پژوهش‌های روان‌شناختی گرفت؛ متون دینی کلیات می‌دهند اما جزئیات مراحل رشد را روان‌شناسی مشخص می‌کند. چهار مرحله شناختی پیاژه: حسی‌-‌حرکتی، پیش‌عملیاتی، عملیات عینی و عملیات انتزاعی تشریح شد و گفته شد کودک هر مفهوم دینی یا اخلاقی را مطابق ساختار ذهنی همان دوره درک می‌کند. در زمینه داوری اخلاقی، روند از پیروی بیرونی به خودپیروی و نقش تعیین‌کننده تعامل برابر با همسالان در شکل‌گیری قضاوت اخلاقی توضیح داده شد. مراحل ایمان از منظر فولر (از ایمان ابتداییِ مبتنی بر امنیت تا ایمان شهودی، ایمان قراردادی نوجوانی و سپس مراحل تأملی و منعطف بزرگسالی) معرفی شد. جریان‌های پساپیاژه‌ای و نقدها هم مطرح شد: برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند کودکان زودتر از آنچه پیاژه فرض کرد می‌توانند تفاوت میان امور اخلاقی، عرفی و شخصی را بفهمند و فرهنگ ساختار فهم دینی کودکان را شکل می‌دهد. در پایان چارچوبی ارائه شد: سه مرحله پیش‌از‌بلوغ به‌عنوان «تمهید برای عاملیت» و دو مرحله پس‌از‌بلوغ به‌عنوان «دوران تعامل» تا در جلسات بعد مرحله‌به‌مرحله اهداف و روش‌های تربیتی تشریح شود.

نکات برجسته سخنرانی

·     فهم مفاهیم دینی وابسته به مرحله شناختی کودک (دیدگاه پیاژه) ۰۰:۰۷:۱۰

·     مراحل رشد اخلاقی (قضاوت اخلاقی) ۰۰:۱۷:۲۳

·     در نظر گرفتن درک دینی، ناشی از عدم بلوغ و رابطه خرد و کلان (منظر پیاژه) ۰۰:۲۱:۳۷

·     آغاز رشد ایمانی از تجربه امنیت و تداوم آن تا نوجوانی (بر اساس فولر) ۰۰:۲۳:۲۸

·     دیدگاه مرحله‌ای سخت کولبرگ درباره‌ اخلاق ۰۰:۴۳:۲۰

·     نقدهای دیدگاه مرحله‌ای پس از پیاژه: درهم‌تنیدگی محتوا و ساختار و نقش تعیین‌کننده فرهنگ۰۰:۵۰:۲۰

·     رویکرد شناختی-فرهنگی ۰۰:۵۹:۴۲

·     سه مرحله تمهیدی پیش از بلوغ و دو مرحله تعاملی پس از بلوغ ۰۱:۰۳:۳۷ 

منابع نامبرده شده در طول سخنرانی

ژان پیاژه، جیمز فولر، موریس دبس، لورنس کلبرگ، الکایند، توریل، نوچی

پرسش و پاسخ های مطرح شده در حین سخنرانی :

محتوا از فرهنگ می‌آید، اما ذهن کودک آن را طبق ساختار خودش فیلتر و ترجمه می‌کند. کودک پیش‌عملیاتی مفاهیمی مثل عظمت یا تقدس را ناچار به‌صورت جسمانی می‌فهمد، حتی اگر والدین توضیح دیگری بدهند. دیدگاه شناختی می‌گوید ساختار ذهن مرز و چارچوب فهم را تعیین می‌کند، ولی جریان‌های جدیدتر نقش فرهنگ را پررنگ‌تر و انعطاف‌پذیرتر از نسخه سخت‌گیرانه پیاژه می‌دانند.

نه فقط زمان؛ بحث ساختار رشد هم مطرح است. ساختارهای شناختی با سن ارتباط دارند، اما کاملاً هم‌زمان‌محور نیستند. کودک پیش‌عملیاتی هم می‌تواند شکل‌هایی از منطق و فهم را نشان بدهد، حتی اگر هنوز به سطح انتزاعی نرسیده باشد.

بستگی به سبک ارتباط والدین دارد. اگر رابطه تحکمی باشد، کودک فقط اطاعت می‌کند و به عدالت نمی‌رسد. اما توضیح، دلیل‌آوردن و گفت‌وگوی برابر می‌تواند همان نقش مثبت رابطه با همسالان را برای رشد اخلاقی فراهم کند.

گاه‌های ساختاریِ سخت‌گیر (مثل کلبرگ کلاسیک) رشد را مثل عبور قطار از ایستگاه‌ها می‌بینند. اما رویکردهای جدیدتر محتواهای فرهنگی را مؤثر می‌دانند و مرحله‌بندی را انعطاف‌پذیرتر تفسیر می‌کنند. کودک لزوماً مجبور نیست به ترتیب خشک و زمان‌بندی‌شده مراحل را طی کند

بلوغ یک دوره گذار همراه با آشفتگی و استقلال است و پس از آن مرحله‌ای از استقرار در جوانی شکل می‌گیرد، بنابراین امکان مفهوم‌سازی مرحله وجود دارد. اما درباره ایمان، نقد جدی این است که رویکرد شناختی جنبه‌های عاطفی، هیجانی و تجربه زیسته را کم‌رنگ می‌کند. فهم دینی نتیجه تعامل دوسویه شناخت و عاطفه است و نمی‌توان آن را صرفاً با ساختار شناختی توضیح داد.

نظرات مخاطبین در مورد کتاب مراحل تربیت(۲) (جلسه ششم)

0 نظر