اصلا هم خنده دار نیست

روزی کفتاری برای خندیدن و خنداندن دوستان خود پوسته موزی را جلو پای زرافه می‌اندازد. زرافه روی آن سُر می‌خورد و محکم به درختی برخورد می‌کند. کفتار که این کار را انجام داده قاه‌قاه می‌خندد اما سرخوردن زرافه، اول ماجرا است و خود این اتفاق باعث می‌شود اتفاقات دیگری رخ دهد، اتفاقاتی که در هرکدام از آن‌ها یک یا چند حیوان جنگل به شکلی اذیت می‌شوند. اما درنهایت نوبت به خود کفتار رسیده و بلایی سر او می‌آید که مسبب اصلی‌اش خود او بوده است.

 قصه « اصلا هم خنده دار نیست»، تلاش می کند با رویکردی واقع گرایانه، درباره مسئولیت پذیری در برابر اعمال و نیز پرهیز از برخوردهای خشونت گرایانه و مسخره کننده با دیگران بینشی به کودکان بدهد. یکی از ارزشهای اخلاقی فراگیر و انسانی، مسئولیت پذیری است. مسئولیت پذیری بدین معناست که آدمی باید در مقابل اعمال و رفتارهای خویش پاسخگو باشد و چنانچه دیگران را با اعمال دیگر آزرد، آماده جبران یا تحمل تاوان باشد.

یکی از مسائل مورد تاکید قرآن، ضرورت مسئولیت پذیری در قبال اعمال است. گره خوردن وثیق جایگاه وجودی آدمیان در روز قیامت با کیفیت اعمال آنها، نشان از ربط میان هویت و عمل فرد دارد. خداوند در قرآن می فرماید: «لیس لانسان الا ما سعی: چیزی جز سعی آدمی برای او نخواهد بود» (نجم، 39). از این رو، میان آدمی و عمل وی، نزدیکی زیادی وجود دارد و برای خوب بودن، باید به عمل خوب دست زد. از سوی دیگر، خوب و بدی عمل را بر اساس دو معیار می توان تعیین کرد. نخست حسن فاعلی که حکایت از نیت عامل دارد و دوم، حسن فعلی که ناظر بر اثر عمل است. در قصه «اصلا هم خنده دار نیست»، با دنبال کردن زنجیره عمل، اثر عمل مورد واکاوی قرار می گیرد. این واکاوی، به خوبی برای کودکان، اثر عمل را به گونه ای ملموس نشان می دهد.

از سوی دیگر، تاثیر و تاثر اعمال بر یکدیگر و ایده بازگشت اثر عمل به عامل که در ایده کلان ربط عمل و هویت آدمی نهفته است، در این قصه، در صحنه ای ساده و قابل باور برای کودک ترسیم می شود و کودک می تواند درک کند که هر عمل وی روی وضعیت خود وی تاثیر خواهد داشت.

ارزش اجتماعی-انسانی دیگری که در این قصه، مد نظر قرار می گیرد، پرهیز از تمسخر دیگران است. تمسخر دیگران، از یک سو، ضد ارزشی انسانی است که در همه نظام های اخلاقی-دینی درباره پرهیز از آن هشدار داده شده است. از جمله قرآن با تمرکز بر آثار سوء این رفتار، مومنان را بر پرهیز از آن هشدار می دهد: «  يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِّن قَوْمٍ عَسَىٰ أَن يَكُونُوا خَيْرًا مِّنْهُمْ ...: این کسانی که ایمان آورده اید نباید قومی قوم دیگر را تمسخر کند، چه بسا آنها از اینها بهتر باشند...» (حجرات، 11). از سوی دیگر، این ضد ارزش به شدت در روابط ناسالم کودکان و نوجوانان دیده می شود. بنابراین مساله مبتلابهی است که می توان با استفاده از این قصه، در موردش گفتگو کرد.

این بخش به گفتگوها و جایگاه‌های تمرکز ما در کتاب اختصاص دارد. خوب است بیشتر این گفتگوها باید پس از یک دور خواندن قصه صورت پذیرد و غیر از ارتباط اولیه، بقیه پرسش‌ها به پس از خوانش کتاب منتقل شود. در صورت لزوم پس از یک دور خواندن و برای آغاز گفتگوها می‌توان به کتاب برگشت و روی بخش‌های بیان‌شده، تمرکز کرد.

الف- جلب‌توجه کودک به قصه:

برای این کار با نشان دادن تصویر کتاب می توان از کودک پرسید:«به نظرت چه اتفاقی برای زرافه افتاده؟» « فکر میکنی چه احساسی الان داره؟». «اگر تو چنین صحنه ای رو ببینی چچه کار میکنی؟»

ب- رعایت حقوق و پرهیز از مسخره کردن:

ابتدای داستان آمده: یک روز فقط محض خنده کفتار یک پوست موز انداخت سر راه زرافه. زرافه سر خورد و مستقیم خورد به درخت... اینجا می توان در مورد حق راه رفتن و اینکه کسی نمی تواند مزاحم شود صحبت کرد و از کودک پرسید:« به نظر تو آیا کفتار با انداختن پوست موز زیر پای زرافه حقی را زیر پا گذاشت؟» « به نظر تو چرا کفتار این کار رو انجام داد؟» « آیا تابه‌حال شده برای اینکه بخندی کسی را ناراحت کنی؟»« وقتی کسی برای خنده و شوخی تو را اذیت می‌کند در آن لحظه چه احساسی پیدا می‌کنی و در آن موقع چه‌کاری می‌توانی انجام دهی؟»

ج- مسئولیت پذیری:

یکی از موضوعاتی که می توان در گفتگوهای پیرامون این داستان مطرح کرد مسئولیت پذیری هر شخص در برابر حفظ محیط زیست پیرامون خودش است. اینکه زباله کوچکی که بعضی اوقات ما انسانها در طبیعت رها می کنیم چطور می تواند جان موجودات زنده را به خطر اندازد و در چرخه زیست محیطی که زندگی همه ما موجودات به هم وابسته است هر آسیبی که یک موجود ببیند اثر آن را بقیه موجودات اعمم از انسان دریافت میکنند. می توانید در مورد راهکارهایی صحبت کنید که هر کدام از ما ادم ها با رعایت آن کمتر به طبیعت خود و در نهایت به خودمان آسیب بزنیم در پایان می توان به این ضرب المثل اشاره کرد که : « از هر دست بدی از همان دست میگیری» و با کودک در مورد مفهوم آن گفتگو کرد.

برقراری رابطه اولیه

پرسش های اصلی: به نظرت چه اتفاقی برای زرافه افتاده؟، فکر میکنی چه احساسی الان داره؟ اگر تو چنین صحنه ای رو ببینی چه کار میکنی؟»

رعایت حقوق و پرهیز از مسخره کردن دیگران

به نظر تو آیا کفتار با انداختن پوست موز زیر پای زرافه حقی را زیر پا گذاشت؟» به نظر تو چرا کفتار این کار رو انجام داد؟ آیا تابه‌حال شده برای اینکه بخندی کسی را ناراحت کنی؟ وقتی کسی برای خنده و شوخی تو را اذیت می‌کند در آن لحظه چه احساسی پیدا می‌کنی و در آن موقع چه‌کاری می‌توانی انجام دهی؟

مسئولیت پذیری

آیا به نظر تو مسئول همه این اتفاقات بد کفتار بود؟ نتیجه رفتاری که کفتار داشت باعث اذیت چند نفر شد؟ گفتگو در مورد راهکارهایی که کمتر به طبیعت خود و در نهایت خودمان آسیب بزنیم.

 در فعاليت ساخت، کودک چیزی مرتبط با داستان را می‌سازد که در به یاد ماندن قصه و ارزش‌های اخلاقی آن کمک می‌کند و با اين فعاليت، ماندگاری داستان در ذهن کودک بیشتر می‌شود. همچنین مهارت‌های دست ورزی او تقویت می‌شود و لذت

ساخت کاردستی هم بر لذت خواندن کتاب اضافه می‌شود. خلوتی که در درست کردن کاردستی رخ می‌دهد و سکوتی که در حین کار کردن دست‌ها پدید می‌آید نیز می‌تواند فضای مناسبی برای تمرکز روی قصه فراهم آورد. همان‌گونه كه در تصوير مشاهده مي‌كنيد

 برای فعالیت ساخت این کتاب، با توجه به موضوع داستان و اینکه ما می توانیم برای تولید زباله کمتر و استفاده دوباره از ظروف بازیافتی، با آنها اسباب بازی درست کنیم و با این کار نشان می دهیم که هر چیزی که یکبار مصرف می شود حتما دور ریختنی نیست و شاید با فکر و خلاقیت بتوان از آن دوباره استفاده کرد.

همانطور که در تصویر مشاهده می کنید برای ساخت این وسیله ای بازی به یک عدد بطری، مقداری کاموا، کمی مقوای زرد و چسب مایع نیاز داریم . ابتدا قسمت بالای  بطری یکبار مصرفی را جدا می کنیم و روی آن با سلیقه خود طرحی می کشیم یا برچسب هایی میچسبانیم سپس سر کاموا را به قسمت بالای بطری می بندیمو سر دیگر آن را با چسب مایع به داخل در بطری می چسبانیم ما در این شکل با مقوای زرد طرح موز را هم در آوردیم که روی در چسباندیم به نشانه اینکه تلاش کنیم پوست موز را درون سطل بیاندازیم.