بیدی

بیدی قصه کودکی است که در کلاس هنر نقاشی های خلاقانه ای می کشد اما معلم خشک و عصبانی کلاس هنر او را سرزنش می کند و می خواهد مانند بقیه درخت را سبز و سیب را قرمز کند. حالا او دفتری دارد که همه نقاشی هایش را در آن کشیده است کتاب نقاشی بیدی! او با اهدای این دفتر به معلم خود نشان می دهد که فقط به یک شکل نباید نقاشی کشید...

قصه «بیدی»، با بهره گیری از ملاحظات لازم اجتماعی-تربیتی، تمرکز خود را بر چند ارزش مهم اخلاقی-اجتماعی نهاده که در دنیای امروز، اساسی اند. دنیای پرشتاب کنونی، بسیاری از موقعیت های جدید را پیش رو قرار داده است که عملکرد مناسب در آنها نیازمند نقادی، فراتر رفتن از کلیشه ها و ابداع روشهای جدید است. در این میان، رابطه نسل ها، دچار جالش هایی خواهد شد و استانداردهای قدیمی و جدید، به راحتی با یکدیگر جایگزین نخواهند شد.

یکی از نیازهای دنیای امروز که دنیای فروریختن ساختارها و به چالش کشیده شدن ارزشها و قالبهای قدیمی است، ارزیابی و نقادی سنت های گذشته است. سنت های گذشته باید در فضایی جدید و امروزین، مورد نقادی قرار گیرند و بخش هایی از آنها حفظ و بخش هایی دیگر به روز شوند. تاکید امام علی(ع) بر به رسمیت شناختن زمان و زمانه، و تربیت کردن بر اساس مقتضیات آن، نشان از اهمیت آن در متون دینی دارد. امام (ع) می فرماید: «لاتقسراولادکم علی آدابکم فانهم مخلوقون لزمان غیر زمانکم؛ فرزندانتان را برآداب خود تربیت نکنید؛ چرا که آنها برای (آینده) زمانی غیر از زمان شما آفریده شده اند» (شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد ، ج20،ص267، ح102).

تلاش برای ارزیابی سنت های گذشته و عبور عندالزوم از آنها، مستلزم برخورداری از جرات ورزی است. چالش با بزرگسالان و نسل پیشین، نیازمند جرات ورزی و نیفتادن در دام تلقین و هیبت آنهاست. ارزش آزادی و آزادگی تا آنجاست که امام حسین (ع)، حریت را نجات بخش آدمی می داند و در لحظات دشوار عاشورا می فرماید: «اِن لم یکن لکم دین و کنتم لا تخافون المعادَ کونوا احراراً فی دنیا کم: اگر دین ندارید و از معاد نمی‌ترسید، پس در دنیایتان آزاده باشید» (بحارالانوار، ج 45، ص 49). قصه بیدی با تاکید بر همین جرات ورزی در برخورد با بزرگسالان و اشتباهات آنها، در بستر قصه، چگونگی تحقق این جرات ورزی را در فضایی محترمانه مطرح می کند و به کودکان یاد می دهد که چگونه می توانند برخی رفتارهای خالی از منطق بزرگسالان را با حفظ احترام و مهربانی، نقد کنند و ازآنها پیروی نکنند.

همچنین برخورداری بیدی از خلاقیت و تلاش برای درانداختن طرح های نو، ارزش دیگری است که این قصه ملاحظه می شود. این ارزش، می تواند دارای وجه اخلاقی هم باشد. وجه اخلاقی آن، تن ندادن به کلیشه های رایج صرفا به دلیل نهادینگی آنها یا هیبت صاحبان سنت است.

از سوی دیگر، نقادی و بکارگیری قدرت تعقل در راستای ارزیابی باورها و سنت های گذشته، از نیازهای دیگر نسل امروز است که در این قصه مورد توجه قرار می گیرد. عقل ورزی در آدمی، شاقولی است که می تواند حق را از باطل و درست را از نادرست بازشناسی کند. ارزش عقل در آدمی آنچنان است که انسانهای برخوردار از آن که آن را در زندگی خویش بکار می گیرند، اهل نجات و انسانهای پشت کننده بدان، اهل دوزخ خوانده شده اند. زبان حال دوزخیان در روز قیامت اسن است: «و قالو لو کنا نسمع او نعقل ما کنا فی اصحاب السعیر: و گفتند اگر هل شنیدن یا عقل ورزی بودیم، در زمره اصحاب دوزخ نبودیم» (ملک، 10). قصه بیدی، قصه بکارگیری توان عقل ورزی در نقادی سنت های زمانه است و می تواند نمونه ای برای عقل ورزی و نقادی باشد.

این بخش به گفتگوها و جایگاه‌های تمرکز ما در کتاب اختصاص دارد. خوب است بیشتر این گفتگوها باید پس از یک دور خواندن قصه صورت پذیرد و غیر از ارتباط اولیه، بقیه پرسش‌ها به پس از خوانش کتاب منتقل شود. در صورت لزوم پس از یک دور خواندن و برای آغاز گفتگوها می‌توان به کتاب برگشت و روی بخش‌های بیان‌شده، تمرکز کرد

الف- جلب‌توجه کودک به قصه:

خوانش کتاب از توجه به تصویر جلد کتاب و اسم داستان آغاز می‌شود. بعد از بیان اسامی نویسنده، تصویرگر، مترجم و انتشارات کتاب، با نشان دادن تصویر روی جلد می توان از کودک پرسید: «به نظرت این دختر داره چی کار میکنه؟ چی میکشه؟ به نظرت نقاشیش قشنگه؟». توضیحی در مورد عنوان انگلیسی کتاب هم ممکن است برای کودکان جالب باشد. willow به معنای درخت بید، نمادی از شخصیت آزاد و رهای دخترک قصه است. می شود با محور قرار دادن این اسم (به فارسی یا انگلیسی)، در مورد درخت بید و ویژگیهای آن گفتگو کرد و اینکه از بچه ها بپرسیم : « به نظرتون چرا اسم دختر قصه ما «بیدی» شده است؟».

ب- ارزش خلاقیت و شکستن کلیشه های رایج:

شروع به خوانش کتاب می کنیم در حین کتابخوانی سعی میکنیم کمتری گفتگو صورت گیرد و بخشی از گفتگوها را پس از پایان داستان و با رجوع دوباره به داستان مطرح کنیم ابتدای داستان توصیفی در مورد کلاس هنر بیدی است. توجه به نوع پوشش معلم و بیدی و نظم و کلیشه ای که در آن زیاد و کم دیده می شود هم در تصویرهای کتاب قابل گفتگو است. در ادامه می توان از کودک پرسید:" تو دوست داری کلاس درس تون چه طور باشه؟ به نظرت یک کلاس با نشاط چه ویژگی هایی داره؟ به نظر تو چرا بیدی با بقیه دوستاش متفاوت بود؟" داستان ادامه می یابد تا جایی که معلم بیدی از آنها می خواهد درخت نقاشی کنند اینجا می توان پرسید:" به نظرت درخت بیدی چه شکلی است؟ می توانی چشمانت را ببندی و یک درخت متفاوت در ذهنت تصور کنی؟"

ج- ارزش جرات ورزی:

اواسط داستان میخوانیم: " خانم هاترن دوباره به دانش آموزان کاغذ و قلمو و آبرنگ داد و به آنها گفت که درخت سیب بکشند..." همه به جز بیدی درختانی با تنه قهوه ای و برگهایی سبز کشیدند این کار بیدی باعث عصبانیت خانم معلم شد او نقاشی بیدی را نشان داد و گفت: "ببین چه نقاشی چرندی کشیدی!!، آخه کی تا حالا درخت سیب آبی دیده " و بیدی هم در جواب معلم می گوید:" چشمانم را که میبندم درخت سیب را این شکلی میبینم" گفتگویی که در این قسمت می توان داشت در مورد نوع عملکرد معلم و رفتار بیدی است. با اینکه معلم به نظر غیرمحترمانه و غیر حرفه ای این رفتار را داشته ولی جواب بیدی، جوابی منطقی و درست بود. از کودک خود بپرسید :" اگر تو جای معلم بیدی بودی وقتی نقاشی درخت صورتی او را به جای درخت سبز می دیدی چه واکنشی نشان می دادی؟ اگر تو هم معلمی داشته باشی که تو را مجبور به انجام کاری کند که فکر میکنی درست نیست چه میکنی؟ " واکنش های بیدی در برابر معلمش در چند جای داستان بیانگر نوعی احترام و عزت نفس اوست. آنجایی که بیدی دفتر "نقاشی های مشهور" خودش را به مدرسه می برد تا به خانم معلمش نقاشی درخت سیب آبی را نشان دهد و همزمان سیب آبی را از کیفش در می آورد و به خانم هاترن تعارف می کند می توان پرسید: " به نظرت وقتی بیدی میخوست سیب آبی به معلمش بده چه احساسی داره؟" اینجا می توان در مورد جسارت بیدی صحبت کرد اینکه بدون ترس و نگرانی با وجود شناختی که نسبت به بدخلقی معلمش دارد این کار را انجام می دهد.

د- ارزش نقادی:

تا اینجای داستان بیشتر در مورد ویژگی کلاس خانم هاترن و درخواستی که او برای کشیدن نقاشی دارد و سرزنش هایی که بابت عجیب غریب و به اصلاح خودش افتضاح بودن نقاشی بیدی می کند روایت شده است. نقطه اوج داستان زمانی است که بیدی هدیه ای در بسته بندی شیک و تزیین شده با برگ هایی از درخت بید برای تعطیلات کریسمس به همراه نامه ای به خانم هاترن می دهد در صورتی که هیچ کس به فکر ایشان نبوده به جز بیدی این ایده خلاقانه به بیدی کمک می کند تا نگاه سفت و سخت معلم خود را اصلاح کند. اینجا می توان از کودک پرسید: " به نظر تو وقتی خانم هاترن بسته هدیه را باز کرد و دفتر نقاشی بیدی را دید با خودش چه گفت؟ چرا بعد از این اتفاق او عوض شد؟"

برقراری رابطه اولیه

گفتگو در مورد عنوان کتاب و ارتباطش با داستان به نظرت این دختر داره چی کار میکنه؟ چی میکشه؟ به نظرت نقاشیش قشنگه؟

خلاقیت و شکستن کلیشه ها

تو دوست داری کلاس درس تون چه طور باشه؟ به نظرت یک کلاس با نشاط چه ویژگی هایی داره؟ به نظر تو چرا بیدی با بقیه دوستاش متفاوت بود؟ به نظرت درخت بیدی چه شکلی است؟ می توانی چشمانت را ببندی و یک درخت متفاوت در ذهنت تصور کنی؟

جرات ورزی

اگر تو جای معلم بیدی بودی وقتی نقاشی درخت صورتی او را به جای درخت سبز می دیدی چه واکنشی نشان می دادی؟ اگر تو هم معلمی داشته باشی که تو را مجبور به انجام کاری کند که فکر میکنی درست نیست چه میکنی؟ به نظرت وقتی بیدی میخوست سیب آبی به معلمش بده چه احساسی داره؟

نقادی

به نظر تو وقتی خانم هاترن بسته هدیه را باز کرد و دفتر نقاشی بیدی را دید با خودش چه گفت؟ چرا بعد از این اتفاق او عوض شد؟

در فعاليت ساخت، کودک چیزی مرتبط با داستان را می‌سازد که در به یاد ماندن قصه و ارزش‌های اخلاقی آن کمک می‌کند و با اين فعاليت، ماندگاری داستان در ذهن کودک بیشتر می‌شود. همچنین مهارت‌های دست ورزی او تقویت می‌شود و لذت

ساخت کاردستی هم بر لذت خواندن کتاب اضافه می‌شود. خلوتی که در انجام این فعالیت رخ می‌دهد و سکوتی که در حین کار کردن دست‌ها پدید می‌آید نیز می‌تواند فضای مناسبی برای تمرکز روی قصه فراهم آورد.

با توجه به داستان و موضوع خلاقیت در نقاشی برای این کتاب دو فعالیت پیشنهاد می شود:

فعالیت اول: از کودک خود بخواهید با کمک اشکال زیر و با استفاده از تخیلیش نقاشی بکشد.

فعالیت دوم: به او کمک کنید تا با استفاده از گواش و گوش پاک کن درختی چند رنگ مانند شکل زیر بکشند.