تک خال

تمام افراد خانواده آبتين قهرمان ورزشي بوده اند و خال بزرگي بالاي لبشان داشتند. اما آبتين نه ورزشكار است و نه اصلا دوست دارد ورزشكار شود و نه خالي دارد. خانواده او تمام تلاششان را مي‌كنند كه او هم مثل خودشان شود ولي بي فايده است. آبتين دوست ندارد خانواده‌اش را نااميد كند براي همين تصميم مي‌گيرد هر كاري كه بلد است انجام دهد تا همه از او راضي شوند. اما آيا كاري كه او بلد است و دوست دارد، خانواده‌اش را نيز خوشحال مي‌كند؟!

بخش مهمی از هویت ما از گذشته ما نشات می گیرد و از پدر و مادر و اجداد ما، از محل زندگیمان از تاریخ و فرهنگی که در آن به دنیا آمده ایم و بزرگ شده ایم، از فرهنگ و تاریخی که حتی در آن به دنیا نیامده ایم اما رگ و ریشه خانوادگی مان با آن عجین است. نسبت ما با این گذشته و فرهنگ، همواره چالش برانگیز بوده است. تربیت انسان همواره در نسبت با فرهنگ دچار دشواری بوده است. از یک سو، تربیت مستلزم آغشتگی به فرهنگ و تاریخ و تکوین هویت فرهنگی-تاریخی است و بدون آن، نوزاد آدمی حیوانی طبیعی خواهد بود بدون آغشتگی ها و تعلقات فرهنگی و از همین رو، بخش مهمی از ماموریت تربیت، آغشتگی فرهنگی یا Acculturation است و از سوی دیگر، از آدمی انتظار داریم حصار فرهنگ و هویت تاریخی-فرهنگی خویش را بشکند و قدر باشد فراتر از آن رود و راه تعالی را طی کند. از این منظر، ماموریت مهم تربیت ارزیابی، نقادی و پالایش و ارتقای فرهنگ خواهد بود. از این ماموریت با نام edification یاد می شود. ایجاد تعادل میان اخذ فرهنگ و نقد و پالایش آن، نوعی اصطکاک میان آدمی و فرهنگش ایجاد خواهد کرد که همواره مستعد بروز چالش است.

در قرآن نیز، از یک سو تعلق آدمی به فرهنگ و تاریخش به رسمیت شناخته می شود و قرار گرفتن آدمی در دامنه اجتماع پذیرفته می شود. این قرار گرفتن در دامنه اجتماع و معناگرفتن از آن تا بدانجاست که قرآن از حشر جمعی و کتاب عمل جمعی سخن می گوید: «کل امه تدعی الی کتابها...: هر امتی در آن روز به کتاب خویش فراخوانده می شود...» (جاثیه، 28). از سویی دیگر، افراد را به ارزیابی سنتهای به ارث رسیده و نقادی پالایش آنها فرا می خواند و اعراب را به خاطر عمل چشم بسته به سنت های پدرانشان تقبیح می کند: «وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا ۗ أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ: و چون به آنها گفته شود: از چيزى كه خدا نازل كرده پيروى كنيد، مى‌گويند: [نه‌] بلكه از آنچه پدران خويش را بر آن يافته‌ايم پيروى مى‌كنيم. آيا هر چند پدرانشان چيزى نمى‌فهميدند و هدايت نيافته بودند [باز پيروى مى‌كنند]» (بقره، 170).

قصه «تک خال»، قصه مواجهه کودک با گذشته خویش و هویت به ارث رسیده از پدرانش است. قصه چگونگی اتصال به گذشته به نحوی که هم ریسمانهای تعلق را حفظ کند و هم ما را تابع چشم و گوش بسته گذشته نسازد. آبتین کودکی ایرانی و از خانواده ای پهلوان پرور است. حالا همه از او انتظار دارند که او هم با ادامه دادن راه پدران و اجدادش پهلوان شود. در همین جا فرصتی فراهم می شود تا از سنتهای ایرانی سخن به میان آورده شود و گذشته ایرانی و هویت ایرانی بازگو شود. سنتهایی چون کشتی، زورخانه، پهلوانی و جوانمردی و هنرمندی که در ساختمان زورخانه و لباس پهلوانان دیده می شد. در ادامه، شاهد علائق آبتین و نسبت وی با گذشته اش هستیم. آبتین، علاقه ای به کشتی و مبارزه ندارد. او هنرمندی است که لذتش در نقاشی کشیدن است. و حالا در نقطه اوج داستان شاهد پیوند نسل جدید و علاقه هایش با نسل قدیم و سنتهایش هستیم. امری که می تواند در برقراری پیوند نوجوانان به گذشته، الگوی خوبی پیش روی آنها باشد.

در اين بخش به گفتگو درمورد ارزش‌هاي اخلاقي كتاب با كودك مي‌پردازيم. گفتگوي اصلي در پايان خوانش كتاب صورت مي‌گيرد و در خلال خوانش كتاب در بخش‌هايي كه نياز به درك بيشتري دارد گفتگوهاي كوتاهي انجام مي‌شود.

الف- جلب توجه كودك به قصه(ارتباط اوليه):

با توجه به اينكه داستان درمورد ورزش و مسابقات ورزشي مي‌باشد براي جلب توجه كودك ميلتوان در ابتدا درباره ورزش‌‌هاي مورد علاقه خود كودك و همچنين درباره ورزش‌هاي باستاني كشور گفتگو كرد و حتي جستجويي در اينترنت داشت. همچنين براي پيوند زدن داستان به زندگي كودك مي‌توان سوالاتي از اين قبيل پرسيد«در اوقات فراغت خود چه كارهايي را انجام مي‌دهيد؟ از انجام چه فعاليت‌هايي لذت مي‌بريد؟ خانواده، خواهر يا برادر و دوستانتان انجام چه فعاليت‌هايي را دوست دارند؟ چه ورزشي را دوست داريد؟ آيا كاري هست كه دوست داشته باشيد تجربه كنيد؟» در ادامه براي شروع خوانش كتاب مي‌توان توجه كودك را به تصوير جلد كتاب جلب كرد و از او خواست كه «حدس بزند قصه درمورد چيست؟ پسرك تصوير چه احساسي دارد؟ و چرا؟ نظرت درمورد قاب عكس‌هاي ديوار چيست؟ چرا پسرك تنها نشسته است؟ به نظرت اين پسرك چه نسبتي با افراد اين قاب عكس دارد؟»

ب- تفاوت فردي:

در قصه مي‌خوانيم كه آبتين ورزشكار بودن را دوست ندارد و در انجام خيلي از كارها با پدرش و خانواده تك‌خال‌ها متفاوت است و نيز در تصاوير مي‌بينيم كه آبتين هنر را دوست دارد كه ميتوان توجه كودك را به تصاوير جلب كرد و از او پرسيد كه «آبتين اگر ورزشكار بودن را دوست ندارد پس چه چيزي را دوست دارد؟ آبتين با خانواده‌اش چه تفاوت‌هايي دارد؟» آبتين متفاوت از خانواده اش فكر مي‌كند، راه مي‌رود و خواب مي‌بيند و با وجود اينكه سعي مي‌كند مانند آن‌ها باشد اما بي‌فايده است. خانواده‌اش و به ويژه پدرش به علاقه آبتين توجهي نمي‌كنند و توانايي‌هاي او را ناديده مي‌گيرند به همين دليل كتاب مي‌تواند براي بزرگسال و والدين به شدت مناسب باشد. همچنين مي‌توان از كودك پرسيد كه « به نظرت خانواده آبتين و پدرش بايد براي آبتين چه كاري كنند؟»

ج- استقلال:

آبتين با وجود سرزنش‌هاي پدرش سعي مي‌كند كه آنچه را كه در آن مهارت و علاقه دارد انجام دهد تا اينگونه پدرش و خانواده تك خال ها را خوشحال كند. او سعي مي‌كند با كشيدن لبخند بر قاب عكس‌ها، خانواده را خوشحال كند. او با وجود مخالفت‌هاي خانواده از كاري كه دوست دارد دست نمي‌كشد و سعي مي‌كند در آن چيزي كه توانايي دارد بهترين باشد تا اينگونه باعث خوشحالي آن‌ها شود. اما پدرش راضي نمي‌شود. در اين قسمت ميتوان از كودك پرسيد كه « چرا آبتين دست از علاقه اش نمي‌كشد؟» همچنين ميتوان از كودك سوال كرد كه «آبتين چه كار ديگري مي توانست انجام دهد؟ چگونه مي‌توانست خانواده‌اش را راضي كند؟ اگر دوستتان كاري را بخواهد انجام دهد ولي شما دوست نداشته باشيد چه مي‌كنيد؟ اگر از خانواده خود درخواستي داشته باشيد چگونه بيان مي‌كنيد؟»

برقراری ارتباط اولیه

در اوقات فراغت خود چه كارهايي را انجام مي‌دهيد؟ از انجام چه فعاليت‌هايي لذت مي‌بريد؟ خانواده، خواهر يا برادر و دوستانتان انجام چه فعاليت‌هايي را دوست دارند؟ چه ورزشي را دوست داريد؟ آيا كاري است كه دوست داشته باشيد تجربه كنيد؟ فكر مي‌كني قصه درمورد چيست؟ پسرك تصوير چه احساسي دارد؟ و چرا؟ نظرت درمورد قاب عكس‌هاي ديوار چيست؟ چرا پسرك تنها نشسته است؟ به نظرت اين پسرك چه نسبتي با افراد اين قاب عكس دارد؟

تفاوت فردي

آبتين اگر ورزشكار بودن را دوست ندارد پس چه چيزي را دوست دارد؟ آبتين با خانواده‌اش چه تفاوت‌هايي داشت؟ به نظرت خانواده آبتين و پدرش بايد براي آبتين چه كاري كنند؟

استقلال

چرا آبتين دست از علاقه اش نمي‌كشد؟ آبتين چه كار ديگري مي توانست انجام دهد؟ چجوري مي‌توانست خانواده‌اش را راضي كند؟ اگر دوستتان كاري را بخواهد انجام دهد ولي شما دوست نداشته باشيد چه مي‌كنيد؟ اگر از خانواده خود درخواستي داشته باشيد چگونه بيان مي‌كنيد؟

انجام فعالیت هایی پس از کتابخوانی فرصت مناسبی است که فعالیتهایی مرتبط با موضوع داستان را به همراه کودک خود انجام دهید. با توجه به گروه سنی مخاطب این کتاب و موضوع توجه به هویت فرهنگی تاریخی جنس فعالیتی که می توانید داشته باشید انجام تحقیقی در رابطه با ورزش های باستانی ابرانیان و پهلوانان نامدار ایرانی است.

دیدن تصاویر زورخانه های قدیمی و آداب اجرای این ورزش و آشنایی با وسایلی که در زورخانه ها با آن ورزش می کردند.

اطلاع از تاریخچه ورزش کشتی و ویژگی های شخصیتی کشتی گیرانی نامداری چون جهان پهلوان تختی