دوستی دو طرفه

داستان درباره مردی است به نام آموس که در باغ وحش کار می کند او در کنار کارهایی که دارد زمانی را صرف سر زدن به دوستان خود می کند دوستان او فیل و لاک پشت و پنگوئن و... هستند با ویژگی های متفاوت . او باید در کنار هرکدام از آنها بازی یا کار مورد علاقه شان را انجام دهد و او این کار را به بهترین شکل انجام می دهد. یک روز آموس بیمار می شود و نمی تواند به باغ وحش رود دوستانش چشم انتظار او هستند به نظر شما آنها چه کاری می توانند انجام دهند؟

همدلی و در نظر گرفتن دیگری، یکی از لوازم مهم اخلاقی شدن است. این امر تا جایی اهمیت یافته که برخی از رویکردهای جدید در تربیت اخلاقی، آن را محور اخلاقی زیستن و ملات اصلی آن دانسته اند. در این نگاه، بستر شکل گیری اخلاق، رابطه با دیگری است و هدف مهم در این رابطه، عبور از خود و توانایی درک دیگری و مراقبت از اوست. کتاب دوستی دوطرفه، با تمرکز بر همین همدلی و مراقبت، قصه ای زیبا از همراهی و همدلی حیوانات باغ وحش با مامور باغ وحش را بیان می کند.

در این قصه که ابعاد مختلفی برای گفتگو دارد، در باغ وحش، که مظهر ظلم انسان به حیوانات است و میان مامور باغ وحش که زندان بان حیوانات است و آنها، چنان علقه و رابطه عمیقی ایجاد می شود که ناشی از دل مهربان مامور باغ وحش-آموس- و اهمیت دادن آنها به خواسته ها و علایق حیوانات است. از این رو، یکی از ارزشهای محوری قصه، همدلی و مراقبت از همدیگر خواهد بود. جامعه مراقب و همدل، همواره مکانی امن برای زیستن است که در آن فراز و نشیب و سختی های زندگی هم رنگ مهربانی و محبت می گیرند و زهر و تلخی شان با شیرینی محبت و مهر، تعدیل می شود. آبمیوه و سوپی که هنگام بیماری، از کسی دریافت می کنیم، احوالپرسی گرمی که پس از یک روز .اری سخت می شنویم، آغوشی که در رنج از دست دادن عزیزی، تجربه می کنیم، همه باعث می شوند تا سختی ها را نه در تنهایی و انزوا بلکه در آغوش همدیگر و در فضایی امن تجربه کنیم.

یکی دیگر از مسائلی که می توان در این کتاب درباره آن گفتگو کرد، قدردانی از زحمتهای دیگران است. فرهنگ قدردانی در عین حال که می تواند نسل ها رابه یکدیگر مرتبط سازد و انسان را نسبت به محبت کردن، امیدوار کند، حقی است که از دیگران بر گردن ماست و باید ادا شود. این امر، در فضای فردگرایانه دنیای امروز که هر کس برای خود، در مرکز زندگی قرار دارد و دیگران، به ویژه دیگرانی که زحمایت برای رشد فرد متقبل شده اند، در حاشیه قرار گرفته اند، مساله مهمی است که لازم است از کودکی درباره آن فکر کرد و تمرین هایی را در راستای آن انجام داد. تاکید قصه بر ویژگیهای نسل قدیم چون سحرخیزی و نظم، می تواند نقطه شروع گفتگویی درباره نسل گذشته و عادات زندگی آنها و مقایسه با زندگی امروز باشد و زمینه را برای ارتباط بچه ها با زندگی نسل قدیم و ارزیابی آن فراهم کند.

قصه، در دامن خود ارزشهای دیگری را نیز چون نوع رابطه مهرآمیز با حیوانات و محیط زیست و مراقبت از آنها پرورده است که می تواند در دامن ارزش همدلی و مراقبت مد نظر قرار گیرد و بدین صورت، مراقبت در دامنه ای وسیع تر از روابط انسانی و به صورت مراقبت از کره زمین و محیط زیست موجود در آن تعریف شود و درباره آن گفتگو شود.

کتاب "دوستی دوطرفه"  همانگونه که در بخش پیشین بیان شد، متمرکز بر ارزش اخلاقی مراقبت از دیگری، همدلی و قدردانی است.  در ادامه، با تمرکز بر این ارزش ها، گفتگوها و روند فعالیتهای همراه با خوانش کتاب، آمده است. لازم به ذکر است بیشتر این گفتگوها باید پس از یک دور خواندن قصه صورت پذیرد و غیر از ارتباط اولیه، بقیه پرسشها به پس از خوانش کتاب منتقل شود. در صورت لزوم پس از یک دور خواندن و برای آغاز گفتگوها می توان به کتاب برگشت و روی بخش های بیان شده، تمرکز کرد.

الف- جلب توجه کودکان به قصه (ارتباط اولیه):

به نظر می رسد عنوان دوستی دو طرفه شروع مناسبی برای گفتگو و ایجاد ارتباط با موضوع کتاب باشد. می توان از کودک پرسید: منظور از دوستی دو طرفه چیست؟ می توانی با مثالی فرق آن را با دوستی یک طرفه بیان کنی؟ می توان توجه کودک را به تصویر روی جلد که به نوعی صمیمیت و همراهی یک انسان و چند حیوان را نشان می دهد، جلب کرد. خواندن قصه را آغاز می کنیم. در حین خوانش قصه، گفتگوی مفصلی صورت نمی گیرد اما در مقاطعی از قصه، مکث ها یا تغییر لحن هایی انجام می شود تا نوعی از تمرکز روی نقاط حساس صورت پذیرد. چون کتاب تصویری است و کار انتقال بخشی از مفاهیم از طریق تصاویر اتفاق می افتد بهتر است اجازه دهیم کودک مدتی روی هر صفحه تمرکز کند و جزئیات تصویر مثل اشیایی که در تصاویر نشان داده شده، شماره اتوبوسی که به باغ وحش می رود، موش و پرنده کوچکی را که در برخی صفحات مختلف داستان آمده است خوب ببیند. همچنین می توان تحقیقی درباره باغ وحش برای بچه ها تعریف کرد. اینکه باغ وحش از کی در جامعه انسانی باب شد و آیا خوب است یا نه. باغ وحش در مقایسه با پارک های ملی و مناطق حفاظت شده، بهترند یا بدتر؟ ابتدای داستان توصیف شخصیت آموس و کارهای روزمره اوست اینجا می توان به موضوع سحرخیز بودن، نظم و اهمیت آن هم اشاره کرد.

ب- توجه به نیازهای دیگری (مراقبت از دیگری) و همدلی:

ادامه داستان، رسیدگی آموس به هر یک از حیوانات را نشان می دهد؛ اینکه او با هر حیوان متناسب با ویژگی خاص او رفتار می کند "او با فیلی که قبل از حرکت مدت ها فکر می‌کرد شطرنج بازی می‌کرد، با لاک پشت که هیچ وقت هیچ وقت نمی‌باخت مسابقه می‌داد، بی صدا کنار پنگوئن که خیلی هم خجالتی بود می نشست" در اینجا می توان از بچه پرسید که چطور آموس این کارها را انجام می داد و مثلا چطور در مسابقه لاک پشت از او می برد؟ موضوع مهربانی و توجهِ به جای آموس به حیوانات باغ وحش دست مایه مناسبی است که بعد از خوانش کتاب در مورد مفهوم همدلی صحبت کنید اینکه گاهی اوقات باید خودمان را جای دیگری بگذاریم تا بهتر بتوانیم به نیازهای او توجه کنیم. می توان از کودک پرسید تا حالا شده با بچه خجالتی روبرو شوی و بخواهی از او دعوت کنی با تو بازی کند؟ فکر میکنی عکس العمل او چیست و تو آن لحظه چه کاری انجام می دهی؟ از کجا بفهمیم دوست ما چه نیازی دارد که ما می توانیم به او کمک کنیم؟

ج- قدرانی از زحمات دیگران:

داستان ادامه می یابد تا به گره داستان می رسیم آنجایی که که آموس بیمار شده و آن روز به باغ وحش نمی رود در حالی که دوستانش منتظر او هستند، اینجا می توان از کودک پرسید: " تو چه راه حلی برای این مساله پیشنهاد می دهی؟" همچنین در قسمت گفتگوهای پس از خوانش کتاب می توان به اهمیت قدردانی و جبران محبت دیگری اشاره کرد و پرسید: معمولا برای اینکه از مهربانی کسی تشکر کنی یا محبتت رو بخواهی نشان دهی چه کاری انجام می دهی؟ چرا انجام این کار اهمیت دارد؟ مسأله ای که می تواند در این گفتگوها مد نظر قرار گیرد، صحبت در مورد انواع همدلی ها و اهیمت آنهاست.

برقراری ارتباط اولیه

توجه به تصویر روی جلد و دوستی انسان و حیوان پرسیدن مفهوم از دوستی دو طرفه و فرق آن با دوستی های یک طرفه توجه به جزئیات تصاویر کتاب جستجو درباره باغ وحش و گفتگو درباره درستی یا نادرستی آن

توجه به نیازهای دیگری (مراقبت از دیگری) و همدلی

تا حالا شده با بچه خجالتی روبرو شوی و بخواهی از او دعوت کنی با تو بازی کند؟ فکر میکنی عکس العمل او چیست و تو آن لحظه چه کاری انجام می دهی؟ از کجا بفهمیم دوست ما چه نیازی دارد که ما می توانیم به او کمک کنیم؟

قدرانی از زحمات دیگران

تو چه راه حلی برای این مساله پیشنهاد می دهی؟ به نظر تو وقتی حیوانات به خانه آموس آمدند او چه احساسی داشت؟ معمولا برا ی اینکه از مهربانی کسی تشکر کنی یا محبتت رو بخواهی نشان دهی چه کاری انجام می دهی؟ چرا انجام این کار اهمیت دارد؟

فعاليت ساخت نقش مهمي در به ياد ماندن قصه و آموزه هاي تربيتي آن دارد، خصوصاً هنگامي که کودکان چيزي که ساخته اند را همراه خود به خانه مي برند ماندگاري قصه در ذهن آنها بيشتر مي شود. در ضمن، اگر فعاليت ساخت به صورت گروهي انجام مي شود فرصت مناسبي براي دست يابي به اهداف تربيتي ديگري مانند کار گروهي فراهم مي شود.

پبشنهاد ما برای این کتاب ساخت کارت پستال است که کودک بتواند آن را جهت استفاده ای به دوست یا یکی از عزیزانش هدیه بدهد، به عنوان مثال عیادت از یک دوست بیمار.

برای ساخت این نمونه از کارت پستال می­توان از یک تکه ورق خالی قرص و قرار دادن کاغذ رنگی داخل آن، استفاده کرد. با استفاده از کلاژ هم می­توان شیشه ی دارو بر روی کارت پستال کار شود به طوری که از شیشه چند عدد قلب به بیرون بریزد.

و با نوشتن یک جمله همچون (آرزوی سلامتی) و یا جمله­ای دوستانه­تر چون (زودتر خوب شو) می­توان همدردی خود را به دوستانمان ابراز کنیم.