عید قلب های گرم

داستانهای این مجموعه خاطرات نوشته شده توسط جغدی به نام «اوا» است. همان طور که از نام کتاب مشخص است قالب داستان ها به صورت خاطره نگاری روزانه است. در هر جلد از این مجموعه که موضوعات متفاوتی دارد اوا هر روز اتفاقاتی را که معمولا در مدرسه و جمع دوستان یا در خانواده برایش می افتد روایت می کند. در جلد 5 این مجموعه با عنوان" عید قلب های گرم" اوا و دوستانش قرار است برای جشن عید قلب های گرم آماده شوند. در این عید آنها خانه هایشان را قشنگ میکنند و به همدیگر هدیه می دهند. آنها قرار است کارت دعوت درست کنند برای خودشان لباس هایی آمده کنند، آواز تمرین کنند، کلوچه های شکلاتی بپزند و ... . هر چه به روز عید نزدیکتر می شوند شور و حال بیشتری دارند اوا هم تصمیم میگرد به پدر و مادر و برادرش هامفری چیزهایی که دوست دارند را هدیه کند وقتی در حال پیدا کردن هدیه های مناسب در جنگل است به حیواناتی برخورد می کند که هر کدامشان نیاز به کمکی دارند و اوا با چیزهایی که دارد به آنها کمک می کند. حالا اوا خسته و دست خالی به خانه برگشته و فردا باید برای جشن بیدار شود اما او هدیه ای ندارد که به دوستان و خانواده اش بدهد. فکر می کنید در جشن چه اتفاقی می افتد؟...

قصه های مجموعه «دفترچه خاطرات جغد»، تلاش می کنند تا در بستر واقعیت زندگی کودکان – و نوجوانان-، ارزشهای اخلاقی را به صورتی روایی و دوست داشتنی بازگو کنند. در جلد پنجم از این مجموعه، ارزشهای خاصی مد نظر قرار گرفته که در ادامه به آنها می پردازیم. یکی از محوری ترین ارزشهای اخلاقی مطرح شده در قصه های این جلد، توجه به اعضای خانواده و رابطه مهرآمیز میان اعضای آن است. طرح مفهوم عید گرم و هدیه دادن اعضای خانواده به یکدیگر، نوعی از انسجام خانوادگی را به تصویر می کشد. خانواده نخستین نهاد اجتماعی است که آدمی در آن رشد می یابد و بالنده می شود. انسجام خانواده و روابط گرم میان اعضای آن، می تواند روان بنه های انسان را به گونه ای امن سامان بخشد و در آینده، نگاه فرد به جامعه پیرامونش را، نگاهی همراه با امنیت، مهر و قدرت سازد. از سوی دیگر، روابط گرم فرزندان با والدین و قدردانی از زحمات آنها، روحیه قدردانی را در فرزندان نهادینه می سازد. تاکید قرآن بر روابط مهرآمیز با والدین را می توان از همین منظرها در نظر گرفت. نیکی به پدر و مادر در مواضع مختلف قرآن مورد اشاره قرار گرفته و جایگاه آن هم سطح باور به توحید تصویر شده است. برای نمونه در قرآن می خوانیم: « وَ قَضى‌ رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً: پروردگار تو امر كرده كه غير از او را پرستش نكنيد و به والدين نيكوئى نمائيد» (اسرا،23). در آیات مختلف گاه بر رحمات والدین و قدردانی از آنها تاکید شده: «وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ إِحْساناً حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهاً وَ وَضَعَتْهُ كُرْهاً وَ حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً حَتَّى إِذا بَلَغَ أَشُدَّهُ ...: و به انسان سفارش کردیم به والدین خویش نیکویی کند. مادرش او را به سختی حمل کرد و به دنیا آورد و از زمان حمل تا پایان شیر دادن سی ماه طول کشید تا او به بلوغ اشد رسید...» (احقاف، 15) و گاه بر وجود رابطه مهرآمیز و محترمانه تمرکز شده است: «وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا ۚ إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِندَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُل لَّهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُل رَّبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا:  پروردگار تو مقرر کرد که جز او را مپرستید و به پدر و مادر [خود] احسان کنید. اگر یکی از آن دو یا هر دو، در کنار تو به سالخوردگی رسیدند به آنها [حتی‌] «اوف» مگو و به آنان پَرخاش مکن و با آنها سخنی شایسته بگوی. و  از سر مهربانی، بالِ فروتنی بر آنان بگستر و بگو: «پروردگارا، آن دو را رحمت کن چنانکه مرا در خردی پروردند» (اسرا، 23 و 24).

جریان یافتن مهربانی و توجه به یکدیگر در خانواده، می تواند در ادامه، به جامعه بزرگتر نیز تسری یابد و منجر به تشکیل جامعه ای مهرذبان و همدل شود. جامعه ای هیچ کس در آن احساس طردشدگی، بی پناهی و بی توجهی نمی کند. در این میان، توجه به اقشار کمتر برخوردار و بی پناه، اهمیت بیشتری دارد. تاکید قرآن بر توجه به اینگونه افراد نیز از همین روست: «وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ۖ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَىٰ وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنبِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا : و خدا را بپرستید، و چیزی را با او شریک مگردانید؛ و به پدر و مادر احسان کنید؛ و در باره خویشاوندان و یتیمان و مستمندان و همسایه خویش و همسایه بیگانه و همنشین و در راه‌مانده و بردگان خود [نیکی کنید]، که خدا کسی را که متکبر و فخرفروش است دوست نمی‌دارد» (نساء، 36). در این قصه نیز مهربانی اوا به خرس های بی پناه، پررنگ دیده می شود. نوع دوستی اوا گرچه ابتدا بدون توقع پاداش است اما در نهایت به انتشار مهربانی و بازگشت لطف او به خودش منجر می شود و جریان بالنده و در گردش مهربانی توسط مخاطب احساس می شود.

ارزش اخلاقی دیگری که در کنار دو ارزش پیشین در قصه، قابل ردیابی است، ارزش نظم و مسئولیت پذیری است.  البته این ارزش، به میزان دو ارزش نخست پررنگ نیست اما می توان در لابلای زیست روزمره اوا آن را جستجو کرد. قاعده مندی در زندگی و پیروی از برنامه و نظام برای سامان بخشیدن به امور زندگی، می تواند نوعی سامان ذهنی-روانی برای فرد به ارمغان آورد و رعایت ملاحظات و قاعده مندی های اخلاقی-دینی را نیز برای او آسان سازد. قاعده مندی در زندگی آدمی که به نوعی، تمایز او از سایر موجودات است، در تربیت اخلاقی و دینی هم محوریت دارد و از این رو، هر قاعده قابل قبول و موجهی در زیست آدمی که زندگی اور ا از بلبشو و باری به هر جهت بودن خارج کند، در عین ارزشمندی فی نفسه، به واسطه تسهیل قاعده مندی های آتی، ارزشمندی ثانوی هم دارد. سفارش معصومین به نظم امور (امام علی (ع)، نهج البلاغه، نامه 47) را نیز در همین هندسه می توان ارزیابی کرد.

موضوعات کتابهای مجموعه دفترچه خاطرات جغد درباره چالش های گروه دوستی، مثل انجام کارهای گروهی و مشارکتی، چگونگی تنظیم ارتباط در دوستی های 3 نفره، مهربانی و همدلی، مسئولیت پذیری و ...   است. اپیزودیک (فصل فصل بودن) بودن قصه ها خوانش این داستانها را برای کودکانی که تازه سواد خواندن یاد گرفته اند راحتتر می کند. رنگی بودن تصاویر و همچنین استفاده از اصطلاحاتی طنز در ارتباط با شخصیت های جغدی کتاب از ویژگی های دیگر این مجموعه است که آن را جذابتر کرده است

الف- جلب توجه کودک و برقراری ارتباط اولیه

شما می توانید قبل از اینکه این کتاب را با کودک خود بخوانید در مورد جشن ها و رسومی که در فرهنگ های مختلف وجود دارد صحبت کنید. همچنین می توانید درباره اینکه افراد در این جشن ها سعی می کنند دیگران را خوش حال کنند گفتگویی داشته باشید. اینکه چرا اینگونه جشن ها به وجود آمده و پیشینه تاریخی آن به کجا بر می گردد؟

ب- انسجام خانواده و اهمیت دادن به آن

ابتدای داستان صحبت از جشنی است که جغدها قرار است در آن شاد باشند و نشان دهند چقدر مهربانی برایشان مهم است. گفتگویی که می توان در این قسمت داشت در مورد اهمیت نهاد خانواده و داشتن اعضای خانواده ای است که در کنار آنها احساس امنیت و راحتی می کنیم. می توانید از کودک خود بپرسید: «چه وقت هایی هست که احساس می کنی به حضور در کنار خانواده بیشتر نیاز داری؟ »، «برای صمیمی تر شدن رابطه ها در یک خانواده چه کارهایی می توان کرد؟»

ج- نظم و مسئولیت پذیری

یکی از نکاتی در کتاب دفترچه خاطرات جغد بارها با آن مواجه می شویم نوشتن لیستی از کارهای پیش رو توسط اوا جغده و اقداماتی است که باید انجام شود. در این کتاب هم اوا جغده وسایل لازم برای لباس جشن را روی کاغذی می نویسد. اینجا می توانید از کودک خود بپرسید:" به نظرت چرا اوا لیست وسایل لازم را برای ساخت می نویسد؟ این کار چه کمکی به او می کند؟"

د- مهربانی و همدلی

در بخش پایانی این کتاب اوا تمام تلاش خود را می کند تا برای اعضای خانواده اش هدیه هایی مناسب و به درد بخور پیدا کند. برای این کار به جنگل می رود. او در جنگل چند گوسفند پشمالو می بیند که ناراحت هستند. از آنها دلیل ناراحتی شان را می پرسد متوجه می شود آنها دوست دارند آغلشان را برای عید تزیین کنند ولی وسیله ای ندارند .اوا کمک می کند و از چیزهایی که دارد به آنها می دهد تا آغلشان را تزیین کنند. به همین ترتیب به سگ های آبی و خرس ها... وقتی کارش تمام میشود متوجه گذر زمان شده و خسته به خانه بر میگردد در حالی که هدیه ای تهیه نکرده! خسته به رختخواب می رود روز عید قلبهای فرا رسیده اما اوا ناراحت است. او همه هدیه هایی را که درست کرده بود، به حیوانات نیازمند جنگل داده.. اینجا می توانید از کودک بپرسید:« تو با کاری که اوا کرد اینکه چیزهایی که داشت را به حیوانات جنگل داد موافقی؟»، «اگر تو جای پدر و مادر یا خواهر و برادر اوا بودی به او چه می گفتی؟».

ه- جبران محبت

همه جغدها به همراه اعضای خانواده شان در جشن عید قلب های گرم جمع شده اند. وقت هدیه دادن است و اوا چیزی ندارد. معلم اوا برایش توضیح می دهد:«اشکالی ندارد اوا. معنی عید قلب های گرم را می دانی؟...» معلمش ادامه می دهد: «عید قلب های گرم یعنی مهربانی، کمک به دیگران؛ کاری که بال زرزری آن سالها بدون هیچ هدیه ای انجام داد. او همه حیوانات را خوشحال کرد. ما هم خوشحالیم وقتی تو پیشمان هستی». در پایان گوسفندها، خرس ها و اسب های آبی برای جبران مهربانی اوا او را غافلگیر می کنند و برای همه ژاکت های پشمی، ماهی سالمون و اسباب بازی های پوبی هدیه می آورند. در این قسمت می توانید از کودک بپرسید: « نظرت در مورد کاری که حیوانات جنگل کردند چیست؟»، «برای جبران محبت یک دوست چه کارهایی می توان انجام داد؟».

برقراری رابطه اولیه

صحبت در مورد جشن ها و رسوماتی که در فرهنگ های مختلف برای کمک و خوش حال کردن دیگران و پیشینه تاریخی آن

انسجام خانواده و اهمیت دادن به آن

چه وقت هایی هست که احساس می کنی به حضور در کنار خانواده بیشتر نیاز داری؟ برای صمیمی تر شدن رابطه ها در یک خانواده چه کارهایی می توان کرد؟

نظم و مسئولیت پذیری

به نظرت چرا اوا لیست وسایل لازم برای ساخت لباسش را می نویسد؟ این کار چه کمکی به او می کند؟"

مهربانی و همدلی

تو با کاری که اوا کرد و چیزهایی که داشت را به حیوانات جنگل داد موافقی؟ اگر تو جای پدر و مادر یا خواهر و برادر اوا بودی به او چه می گفتی؟

جبران محبت

نظرت در مورد کاری که حیوانات جنگل کردند چیست؟ برای جبران محبت یک دوست چه کارهایی می توان انجام داد؟

یکی از مهمترین اهدافی که اینگونه فعالیت ها بعد از خوانش کتاب دارد کمک به تثبیت موضوع داستان در ذهن کودک و برقراری ارتباط بین مصادیق موجود در زندگی و اتفاقی است که در داستان خوانده شده.

به عنوان یک فعالیت کنشگرانه مناسب بعد از خوانش این کتاب می توانید برای کمک به نیازمندانی که می شناسید یا اقلامی را تهیه یا  از بین لباس ها و وسایلی که ممکن است دیگر به آنها احتیاجی ندارید آنها را جمع آوری و به کمک کودکتان به دست آن افراد برسانید.