هاپولي شنا ياد مي‌گيره

هاپولي يك بچه خرس قطبي است كه آب‌بازي را بيش‌ از هر چيزي دوست دارد. هاپولي مي‌توانست توي آب غلت بزند، شالاپ و شولوپ كند، دست و پايش را تكان دهد. اما او فقط در گودال بچه خرس‌ها شنا مي‌كرد. هاپولي كه دوست داشت در گودال‌هاي بزرگ آب هم شنا كند از برادر‌هايش خواست كه شنا كردن را به او ياد دهند. اما برادرهاي او فرصت اين كار را نداشتند. هاپولي تصميم مي‌گيرد كه از دوستانش؛ مرغ ماهي‌خوار و فك كمك بگيرد. اما آن‌ها كه مثل خرس قطبي دست و پا ندارند... با اين حال خرس قطبي دست از تلاش كردن بر نمي‌دارد.

این کتاب یکی از لطیف‌ترین کتاب‌های کودک است که مهربانانه با درون انسان‌ها هم‌صحبت می‌شود و نگاه آن‌ها به دیگر انسان‌ها را مهربان‌تر می‌سازد. یکی از ارزشهای مهم اخلاقی در زیست اجتماعی افراد، ارزش همکاری و همراهی است. ماهیت اجتماعی زندگی آدمی باعث می شود تا همکاری پای ثابت توسعه و پیشرفت در این زندگی باشد. همکاری در بسیاری برهه های زندگی، حتی در عملکرد فردی آدمیان نیز موثر واقع می شود و می تواند آدمی را در بهره گیری از استعدادهای بالقوه اش یاری کند. قرآن با در نظر داشتن اهمیت همکاری در تحقق امور، به تعاون در امر نیک و تقوا فرمان می دهد: «تعاونوا علی البر والتقوی: بر امر نیک و تقوی با یکدیگر همکاری کنید» (مائده، 2). البته این آیه از همکاری در امور ناشایست نیز برحذر داشته و به اهمیت مورد توافق و همکاری نیز تاکید کرده است. در عین حال، قابلیت همکاری با دیگران که مستلزم گذشت از خواسته های فردی و تلاش برای کمک به دیگران و در نظر داشتن خیری جمعی است، امور مهمی هستند که همکاری مستلزم آنهاست. در قصه «هاپولی شنا یاد می گیرد»، به گونه ای نرم و لطیف شاهد این همکاری میان حیوانات مختلف و کمک آنها به او در یادگرفتن شنا هستیم. کمکی که انرژی بخش است و می تواند باعث اوج گرفتن فرد کمک کننده  و تعدیل خودمحوری های او هم باشد.

یکی دیگر از ارزشهای مهم در زندگی آدمی، تلاش و پشتکار است. تلاش هسته وجود آدمی است که هویت وی را می سازد و در انتها نیز هر انسانی به درجه تلاشش ارزیابی خواهد شد: «لیس لاانسان الا ما سعی: برای آدمی چیزی جز تلاش باقی نخواهد ماند» (نجم، 39). این تلاشگری سرنوشت آدمی را رقم خواهد زد و در دنیای پرتزاحم امروز، برای زیستنی اخلاقی-وجدانی و قابل قبول، امری ضروری است. این نقش بی بدیل باعث شده تا بسیاری از معصومین در دعاهای خویش، از خداوند توفیق تلاش خواهند و از شر تنبلی و کاهلی به او پناه برند: «اللهم انی اعوذ بک من الکسل و الفشل» (امام سجاد، دعای ابوحمزه). همچنین امام باقر (ع)، کاهلی را کلید همه شرور می خوانند: «إیَّاکَ وَ الْکَسَلَ وَ الضَّجَرَ فَإِنَّهُمَا مِفْتَاحُ کُلِّ شَرٍّ ... مَنْ کَسِلَ لَمْ یُؤَدِّ حَقّا وَ مَنْ ضَجِرَ لَمْ یَصْبِرْ عَلَی حَقٍّ: از تنبلی و بی حوصلگی بپرهیز، زیرا که این دو کلید هر شری می باشند و آدم تنبل هیچ حقی را ادا نمی کند» (تحف العقول، ص 295). اهمیت ارزش تلاشگری و نیاز آن به نهادینگی باعث می شود تا از سنین کودکی در صدد نهادینه ساختن آن باشیم. قصه «هاپولی شنا یاد می گیرد»، در بستری دلپذیر، قصه این تلاشگری و قرین شدن آن با موفقیت و رشد است.

ارزش دیگری که در این داستان می توان ردپایی از آن یافت، ارزش شجاعت است. در دنیایی که موقیعت ها ناشناخته و از پیش تعیین نشده اند، جرات ورزی و پذیرش ریسک تلاش، امری لازم است. جرات ورزی هاپولی در تلاشگری و آزمون و خطا و تسلیم نشدن در مقابل عدم موفقیت، نوعی جرات ورزی است که نیاز انسان امروز هم هست.

در ادامه تصمیم داریم به بخش گفتگو با کودک در باب ارزش‌های اخلاقي كتاب صحبت كنيم. هدف از اين گفتگوها اين است كه ارزش‌هاي اخلاقي مدنظر در كتاب براي كودك قابل درك شود و كودك شناخت كافي و مناسبي از اين ارزش‌هاي اخلاقي پيدا كند. اين شناخت كودك نسبت به ارزش‌هاي اخلاقي منجر به عمل اخلاقي مناسبي مي‌شود. در اين پرسش‌ها سعي مي‌شود كودك را با نتايج اعمال اخلاقي و اعمال غيراخلاقي مواجهه كرد تا بگونه‌اي با دلايل انجام اين اعمال اخلاقي آشنا شوند. همچنين در دسته‌اي از پرسش‌ها سعي مي‌شود كه داستان و مفاهيم آن را با زندگي كودك گره زد تا درك اين مفاهيم براي او آسانتر شود.

الف- جلب‌توجه کودک به قصه:

پس از خواندن نام داستان«هاپولي شنا ياد مي‌گيره» گفتگوي كوتاهي قبل از كتابخواني با كودك آغاز مي‌كنيم. براي شروع مي‌توان از كودك پرسيد:« تا حالا شده بخواي چيزي را ياد بگيري؟ (مثلا شنا كردن يا دوچرخه سواري كردن) چه جوري اين مهارت‌ها را ياد گرفتي؟ سخت بود يا آسان؟چرا؟». براي گفتگو در آغاز كتابخواني نيازي نيست كه گفتگوي طولاني صورت بگيرد چراكه ممكن است كودك را خسته و بي‌حوصله كند. يكي ديگر از روش‌هاي جلب توجه پرسيدن سوالاتي در باب خرس قطبي مي‌باشد براي مثال:« به نظرت خرس‌هاي قطبي چگونه شنا ياد مي‌گيرند؟ به نظرت يك خرس قطبي بايد چه كاري انجام بده تا شنا را خوب ياد بگيره؟». همچنين مي‌توان جستجوي مختصري در اينترنت در مورد خرس‌هاي قطبي انجام داد و يا مستند كوتاهي در اين باره با كودك تماشا كرد.

ب- پرسشها و گفتگوهای ناظر بر ارزش كمك به ديگري:

در ابتداي داستان مي‌بينيم كه برادران هاپولي حاضر به كمك براي ياد گرفتن شنا به برادرشان نيستند. درحاليكه دوستان هاپولي در حد توان خود به او كمك مي‌كنند كه شنا كردن را ياد بگيرد. و هاپولي نيز با همراهي و كمك دوستانش موفق مي‌شود. و در نهايت در آخر داستان مي‌بينيم كه او اين لطف دوستان خود را فراموش نمي‌كند و حالا كه خود شنا را ياد گرفته در اين امر به ديگران كمك مي‌كند. پرسش‌هاي مناسبي كه براي اين ارزش مهم در زندگي ميتوان از كودك سوال كرد مانند:« چرا برادران هاپولي به او كمك نكردند؟ اگر كمك مي‌كردند چه ميشد؟ چرا دوستان هاپولي به او كمك كردند؟ اگر كمك نمي‌كردند چه ميشد؟ تا حالا شده بخواهي چيزي را ياد بگيري و دوستت يا پدر و مادر به تو ياد دهند؟( براي مثال دوچرخه سواري و شنا و...) اگر به تو كمك نمي‌كردند كه ياد بگيري چه اتفاقي مي‌افتاد؟ تو تا حالا به دوستت يا خواهر و برادرت در يادگيري چيزي كمك كردي؟ اگر كمك نمي‌كردي چه ميشد؟».

ج- گفتگوها و پرسشهای ناظر بر ارزش تلاش:

هاپولي براي ياد گرفتن شنا با وجود اينكه برادرانش حاضر به كمك نشدند دست از تلاش برنداشت. و دنبال راه حل ديگري براي مشكلش بود. وآنقدر در شنا كردن به تلاش خود ادامه داد تا توانست همانند يك خرس قطبي شنا كند. پرسش‌هاي مناسب براي اين ارزش شامل:« به نظرت هاپولي چرا موفق شد؟ اگر هاپولي در شنا كردن دست‌وپا نمي‌زد و تلاشش را نمي‌كرد موفق ميشد؟».

د- گفتگوها و پرسشهای ناظر بر ارزش شجاعت:

زماني كه هاپولي به سرسره فك مي‌رود تا همانند او شنا كند از روي سرسره ليز مي‌خورد. در اين صفحه در چهره هاپولي ترس را مي‌بينيم و ميتوان از كودك پرسيد «به نظرت هاپولي الان چه حسي دارد؟». در صفحه بعد مي‌بينم كه نويسنده اشاره مي‌كند كه هاپولي به شدت ترسيده بود ولي نمي‌توانست كاري كند و دوستش مرغ ماهيخوار سعي مي‌كند به او كمك كند و هاپولي در صفحه بعد داستان با خوشحال و شجاعتي كه در چهره دارد به تلاش خودش ادامه مي‌دهد و موفق مي‌شود. در اين صفحه ميتوان از كودك پرسيد كه «هاپولي الان چه حسي دارد؟ اگر او مي‌ترسيد چه اتفاقي مي‌افتاد؟ به نظرت وقتي مي‌ترسيم كه كاري را انجام بديم بايد چه كاري انجام دهيم؟ تا حالا شده بخواهي كاري را انجام بدهي و بترسي؟ بعدش چه كار كردي؟».

برقراری رابطه اولیه

تا حالا شده بخواي چيزي را ياد بگيري؟ (مثلا شنا كردن يا دوچرخه سواري كردن) چجوري اين مهارت‌ها را ياد گرفتي؟ سخت بود يا آسان؟چرا؟ به نظرت خرس‌هاي قطبي چگونه شنا ياد مي‌گيرند؟ به نظرت يك خرس قطبي بايد چه كاري انجام بده تا شنا را خوب ياد بگيره؟

ارزش كمك به ديگري

چرا برادران هاپولي به او كمك نكردند؟ اگر كمك مي‌كردند چه ميشد؟ چرا دوستان هاپولي به او كمك كردند؟ اگر كمك نمي‌كردند چه ميشد؟ تا حالا شده بخواهي چيزي را ياد بگيري و دوستت يا پدر و مادر به تو ياد دهند؟( براي مثال دوچرخه سواري و شنا و...) اگر به تو كمك نمي‌كردند كه ياد بگيري چه اتفاقي مي‌افتاد؟ تو تا حالا به دوستت يا خواهر و برادرت در يادگيري چيزي كمك كردي؟ اگر كمك نمي‌كردي چه ميشد؟ اگر دوستت از انجام كاري بترسد مثلا دوچرخه سواري چه كمكي به او مي‌كني؟

ارزش تلاش

به نظرت هاپولي چرا موفق شد؟ اگر هاپولي در شنا كردن دست‌وپا نمي‌زد و تلاشش را نمي‌كرد موفق ميشد؟

ارزش شجاعت

اگر هاپولي مي‌ترسيد و شنا نمي‌كرد چه اتفاقي مي‌افتاد؟ به نظرت وقتي مي‌ترسيم كه كاري را انجام بديم بايد چه كاري انجام دهيم؟ تا حالا شده بخواهي كاري را انجام بدهي و بترسي؟ بعدش چه كار كردي؟

در این قسمت سعی می‌شود كودك فعاليت‌هايي مرتبط با مفاهيم داستان را انجام دهد تا اين مفاهيم در ذهن او ماندگاري پيدا كند.

 يكي از فعاليت‌هاي مناسب براي اين كتاب طراحي يك مجموعه فعاليت‌هاي ورزشي_حركتي است. يك مجموعه از فعاليت‌هاي حركتي مانند لي لي، طناب زدن، پروانه و... را طراحي كرده و با نشانه گذاري‌هايي در مسيري در خانه يا پارك قرار مي‌دهيم تا به نوبت كودك اين فعاليت‌ها را انجام دهد.

در انجام ینگونه فعالیت ها می توان با ثبت رکوردهای کودک او را متوجه نتیجه تلاش و پیشرفت در زمینه ای که ضعف داشته کرد.