وسلی‌آباد

وسلی یک پسر خاص است! او تنها بچۀ شهر است که پیتزا و نوشابۀ گازدار دوست ندارد، فوتبال را بازی احمقانه‌ای می‌داند و حاضر نیست که مثل بقیۀ پسرها موهایش را یک‌وری بزند. این رفتارهای وسلی همه را متعجب کرده و به عکس‌العمل واداشته است اما او می‌خواهد خودش باشد و راه خودش را بسازد. از همین جاست که دست به کار می‌شود و مزرعۀ مخصوص خودش را بوجود می‌آورد، مزرعه‌ای خاص که تحولات و ماجراهای زیادی را بدنبال دارد. فکر می‌کنید سرانجام مزرعۀ او چه می‌شود؟

در دنیایی که همه چیز توسط رسانه ها تعیین می شود و حقیقت، واقعیتی نیست که کشف شود بلکه امری است که در بازی های رسانه ای ساخته می شود، برخورداری از استقلال رای و نظر و جرات متفاوت بودن امری مهم است. در چنین دنیایی، اگر همواره تسلیم مد و جو و رسانه باشیم، معلوم نیست از کدامین ناکجاآباد سردرخواهیم آورد. از این رو، نیاز به تفکر انتقادی و استقلال رای، در زمانه امروز بیش از هر زمان دیگر احساس می شود.

برخورداری از تفکر انتقادی و اندیشه ورزی تاملی، عاملی در راه نجات است که می تواند سرنوشت انسانی را نیز به گونه ای سعادتمندانه رقم زند. اهمیت تفکر و عقلانیت تا بدانجاست که اصحاب دوزخ اذعان می کنند چنانچه عقل ورزی کرده بودند، جایگاهشان جایگاه کنونی نبود: «لو کنا نسمع او نعقل ما کنا فی اصحاب السعیر: چنانچه گوش می سپردیم یا عقل ورزی می کردیم، در میان اصحاب دوزخ نبودیم» (ملک، 67). اینچنین است که می توان با تامل راه را از بیراهه تشخیص داد و حتی در جامعه ای که همه سر در گریبانند، چشم ها را باز کرد و به خورشید چشم دوخت.

از سوی دیگر، استقلال رای و جرات ورزی در دنیای اکثریت ها، اهمیت ویژه دارد. استقلال رای، باعث می شود فردیت ها در جمع ها و کلیت ها منحل نشوند و مسئولیتهای فردی و گزینش ها و انتخاب های فردی باقی بماند. این استقلال رای، به ویژه هنگامی که انسانها از منظرهای مختلف دینی، فرهنگی، زبانی در اقلیت قرار می گیرند اهمیتی مضاعف می یابد. زیرا در این حالت، فشارهای عرف و اکثریت افزایش می یابد و عرف خود را جای حقیقت و درستی می نشاند. این جابجایی حقیقت با نظر اکثریت باعث می شود فردِ در اقلیت، خود را ناراست بپندارد و باور خویش را در معرض اضمحلال ببیند و گاهی برای کسب اقبال اجتماعی و همراهی انسانی ، باورهای خویش را کنار بگذارد. وسلی ما در کتاب وسلی آّباد، خود را در مقابل اکثریت نمی بازد و باورهایش را چوب حراج نمی زند بلکه می ایستد و در عین تعامل دوستانه با محیطش، باورهای خودش را جدی می گیرد و در جهت تحقق آنها تلاش می کند. کتاب وسلی آباد، داستان این ایستادگی ها و تلاش هاست.

وسلی‌آباد داستان خلاف جریان شنا کردن است، ورای قالب‌ها رفتن و تحول آفرینی. وسلی‌آباد بر استقلال، خلاقیت و نوآوری، جرات‌ورزی  و تفکر انتقادی تاکید دارد. از این رو، در گفتگوها روی این ارزشها تمرکز شده است.

الف- جلب توجه کودک به قصه (ارتباط اولیه):

تصویر روی جلد کتاب تصویری ویژه است، تصویری که مخاطب را به تامل و کنجکاوی راجع به موضوع داستان می‌کشاند پس می‌توان برای جلب توجۀ کودک از او بپرسید «به نظرت داستان راجع به چه موضوعیه؟»، «فکر می‌کنی اتفاقاتش راجع به چه زمانیه»، «به نظرت وسلی‌آباد کجاست؟ چه‌جور آدم‌هایی آنجا هستن؟». همچنین با توجه به محوریت مفهوم تمدن در داستان می‌توانیم از کودک برسیم «آیا تا حالا کلمۀ تمدن رو شنیدی؟ می دونی معنیش چیه؟» و بعد از آن تعریفی کوتاه از تمدن به او ارائه کنیم تا ذهنیتی برای ورود به داستان داشته باشد. سپس سراغ کتاب می‌رویم تا ببینیم وسلی‌آباد کجاست و در آن چه خبر است! محوه ایستادن وسلی در کتبا وسلی آباد، هم می تواند دستمایه خوبی برای گفتگو باشد. اینکه او به آینده نظر می کند و در حال نظاره افق های دوردست است. و این مطلب که نوجوان ها چقدر می توانند برای اصلاح و تحول جامعه خودشان تلاش کنند.

ب- پرسشهای معطوف به ارزش‌های استقلال و جرات ورزی:

در ابتدای داستان گفته می‌شود که وسلی هیچ کدام از کارهای هم‌سن و سالانش را دوست نداشت و انجام نمی‌داد و بر همین اساس آنها او را دوست نداشتند و اذیت می‌کردند. در اینجا می‌توان در راستای افزایش استقلال روحیه جرات ورزی از کودک پرسید: «به نظر تو هم رفتارهای وسلی عجیب بود؟»، «اگر تو جای وسلی بودی چیکار می‌کردی؟»، «برات پیش آمده با کاری، بازی‌ای و... که دوستانت آن را دوست دارند یا انجام می‌دهند موافق نباشی؟ چیکار کردی؟ موافق نبودنت رو گفتی یا نه؟ دوستانت چه رفتاری داشتن؟». گفتگو درباره تجربه های مختلف بچه ها می تواند به گفتگویی سازنده تبدیل شود که آنها راهکارهای قانع کردن دیگران یا استقلال رای خود را با دیگر بچه ها به اشتراک بگذارند و درباره آنها سخن بگویند. همچنین واکاوی احساسات شان در این موقعیت های تقابل برانگیز م یتواند به آنها کمک کند تا احساس بی پناهی و تنهایی نکنند و احساس کند جمع امنی برای شنیدن احساساتش وجود دارد.

ب- پرسشها و گفتگوهای معطوف به تفکر انتقادی و خلاق:

در صفحات 9 تا 12 همسایۀ وسلی از او می خواهد که گیاهان ناشناخته‌ای را که در مزرعه‌اش رشد کرده اند هرس کند چون مانع از رشد گیاهان همیشگی و آشنا می‌شوند. زمانی هم که گیاهان وسلی بزرگ می‌شوند او با تعجب می پرسد این‌ها کدام یک از گیاهان آشنا هستند؟ این نگاه همسایه می تواند سمبل نگاه رایجی باشد که به دنبال قالب‌بندی همه چیز در مقوله‌های آشنا و مشخص است و نمی‌تواند چیزهای خارج از این قالب‌ها را بپذیرد و آن‌ها را بیهوده تلقی می کند. همچنین این نگاه می تواند نمایندۀ سنت‌گرایی‌ای باشد که بازدارنده است. این نگاه باعث از بین رفتن بسیاری از کارهای خلاقانه و ظرفیت های بالقوه ای می شود که در افراد و محیط وجود دارد. در اینجا نیز می‌توان در راستای تقویت تفکر انتقادی، خلاقیت، استقلال و جرات‌ورزی از کودک پرسید: «به نظر تو چرا همسایه از دیدن مزرعه ‌ی وسلی متعجب شد؟»، با این نگاه همسایه که فکر می‌کرد باید گیاهان قدیمی رو کاشت، موافق اید یا مخالف؟ چرا؟»، «به نظرت بهتر بود وسلی حرف همسایه رو قبول می کرد یا نه؟ اگر قبول می‌کرد چی می‌شد؟». همچنین می توان به تجربیات خود نوجوانان پرداخت و ببینیم آنها تجربه های مشابهی داشته اند یا خیر. همچنین ببینیم نگاه آنها نسبت به چیزهای ناشناخته و جدید چگونه است. همچنین بخش زیادی از داستان به توصیف خلق تمدن جدید توسط وسلی می‌پردازد، در اینجا ما می‌توانیم با طرح سوالاتی مانند «به نظرت اینکه وسلی برای خودش لباس، غذا، ظرف، زبان، ساعت و .. جدید اختراع کرد، کار درستی بود یا نه؟ چرا؟»، «به نظر تو تمدن وسلی ارزشمنده؟ ارزش این تمدن به چی هست؟» کودک را به تفکر انتقادی راجع به تمدن‌سازی و خوبی و ضعف آن واداریم.

برقراری ارتباط اولیه

با توجه به تصویر جلدکتاب: «به نظرت داستان راجع به چه موضوعیه؟» «فکر می‌کنی اتفاقاتش راجع به چه زمانیه» «به نظرت وسلی‌آباد کجاست؟ چه‌جور آدم‌هایی آنجا هستن؟». همچنین با توجه به محوریت مفهوم تمدن در داستان: «آیا تا حالا کلمۀ تمدن رو شنیدی؟ می‌دونی معنیش چیه؟» و سپس ارائۀ تعریفی کوتاه از تمدن به کودک

استقلال و جرات ورزی

«به نظر تو هم رفتارهای وسلی (که متفاوت با همسالانش بود) عجیب بود؟»، «اگر تو جای وسلی بودی و این مخالفت رو می دیدی چیکار می‌کردی؟»، «برات پیش آمده با کاری، بازی‌ای و... که دوستانت آن را دوست دارند یا انجام می‌دهند موافق نباشی؟ چیکار کردی؟ موافق نبودنت رو گفتی یا نه؟ دوستانت چه رفتاری داشتن؟»

تفکر انتقادی و خلاق

«به نظر تو چرا همسایه از دیدن مزرعه ‌ی وسلی متعجب شد؟»، «با این نگاه همسایه که فکر می‌کرد باید گیاهان قدیمی رو کاشت، موافقی یا مخالف؟ چرا؟»، «به نظرت بهتر بود وسلی حرف همسایه رو قبول می کرد یا نه؟ اگر قبول می‌کرد چی می‌شد؟» «به نظرت اینکه وسلی برای خودش لباس، غذا، ظرف، زبان، ساعت و .. جدید اختراع کرد، کار درستی بود؟ یا نه؟ چرا؟» «به نظر تو تمدن وسلی ارزشمنده؟ ارزش این تمدن به چی هست؟»

برای ارتباط گیری کودک با داستان و تعمیم آن به زندگی شخصی خودش می‌توانیم فعالیت‌هایی شبیه فعالیت های زیر تعریف کنیم:

1- از کودک بخواهیم تمدن مخصوص خودش را تصور کند و آن را توصیف کند برای تسهیل اینکار می‌توانید با طرح سوالاتی شبیه زیر او را یاری کنید: «تمدن تو چه تفاوتی با تمدنی که در آن زندگی می‌کنی داره؟» «کجای تمدن حاضر را دوست داری تغییر بدی؟ چرا؟ چه چیزی را جایگزین می‌کنی؟»، «تمدن ‌ات را درکجا ایجاد می کنی؟»، «اسم تمدن‌ات را چه می‌گذاری؟»، «اگر دیگران مخالف تمدن تو باشند چیکار می‌کنی برای همراه کردن‌شان» و...

2- مقداری چوب و گل و ... در اختیار او بگذاریم و بخواهیم که  ماکت تمدن خودش را بسازد.