چرا صبر کنم؟

فيگي دوست صميمي فيلي مي‌خواهد او را غافلگير كند. براي ديدن غافلگيري بايد هر دو صبر كنند. اما فيلي طاقت صبر كردن را ندارد و اصرار مي‌كند كه هر چه زودتر غافلگيري را ببيند. اما چاره‌اي نيست. فيگي از او مي‌خواهد كه صبور باشد چرا كه آن ارزش صبر كردن را دارد. فيلي غرغركنان صبوري مي‌كند تا اينكه شب مي‌شود. حالا بايد ديد كه آن غافلگيري ارزش صبر كردن را داشت؟!

این کتاب یکی از لطیف‌ترین کتاب‌های کودک است که مهربانانه با درون انسان‌ها هم‌صحبت می‌شود و در بستر روایت، دوستی و نیز صبر را مد نظر قرار می دهد. ارزش صبر، در زیست دین ورزانه، چونان محوری است که کل خیمه دین ورزی را سر پا نگه می دارد. صبر، می تواند بر امیال و خواسته های آدمی، لجام زند و او را برای مدیریت اخلاقی این امیال و خواسته ها توانمند کند. از این رو، صبر یکی از ارزشهای نهادین اخلاقی است و می تواند مادر بسیاری از ارزشهای اخلاقی به شمار رود. شاید از همین روست که در گیر و دار زندگی و در پس همه آزمون ها و فراز و نشیب های زیستن، بشارت و فلاح از آن صابرین خواهد بود: « وَلَنَبْلُوَنَّكُم بِشَيْءٍ مِّنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنفُسِ وَالثَّمَرَاتِ ۗ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ ‎﴿١٥٥﴾ : و قطعاً شما را به چيزى از [قبيلِ‌] ترس و گرسنگى، و كاهشى در اموال و جانها و محصولات مى‌آزماييم؛ و مژده ده شكيبايان را» (انعام- 155).

از سوی دیگر، صبر می تواند آغاز فاصله گرفتن آدمی از منیت ها و امیال سطح پایین وی باشد. ارتفاع گرفتن از خودخواهی ها مستلزم تدبیر خواسته ها و مرز گذاشتن برای آنهاست و صبر این وظیفه مهم را بر عهده دارد. همچنین کلیت زندگی در هم تنیده با خوشی ها و ناخوشی هاست و رمز عبور سلامت از این دالان پرفراز و نشیب، صبر خواهد بود. انسان کم صبر ممکن است در هر موقعیت دشواری بشکند و کلیت شخصیت خود را فروریخته بنگرد در حالیکه صبوری با عمق بخشیدن به ظرفیت های روحی آدمی، از وی انسانی بلندنظر خواهد ساخت که می تواند از زیست دنیوی فاصله بگیرد و با دل سپاری به سعادت اخروی، دشواری ها را با موفقیت پشت سر بگذارد. شاید با توجه به همین اهمیت باشد که امام علی (ع)، نسبت صبر را به ایمان، مانند سر به بدن می داند (نهج البلاغه، حکمت 82) و پیامبر (ص)، آن را مرکبی راهوار می داند که با استعانت از آن می توان از کوره راههای زندگی به سلامت عبور کرد: « الصَّبْرُ خَیْرُ مَرْکَب ما رَزَقَ اللّهُ عَبْداً خَیْراً لَهُ وَ لا أوْسَعَ مِنَ الصَّبْرِ» (الإمامة و التبصرة من الحیرة، ص37).

قصه «چرا صبر کنم؟»، با طرح موقعیتهایی کودکانه و قبل فهم در دنیای کودکی، صبر را در مقام تجربه ای قابل تحقق برای کودکان مطرح می کند. طنز زیبای مستتر در قصه می تواند به ما و کودکان کمک کند تا با موقعیتها همراه شویم و تصمیم بگیریم تا در زندگی خودمان تمرین هایی برای صبر داشته باشیم.

همچنین دوستی به عنوان ارزشی مبنایی و تسهیل گر در قصه مطرح شده که می تواند افراد را در تجربه صبرورزی کمک کند و این تجربه را برای آنها شدنی و خواستنی سازد.

در این بخش به گفتگوها و جایگاه‌های تمرکز ما در کتاب مي‌پردازيم. بیشتر این گفتگوها باید پس از یک دور خواندن قصه صورت پذیرد و غیر از ارتباط اولیه، بقیه پرسش‌ها به پس از خوانش کتاب منتقل شود. در صورت لزوم پس از یک دور خواندن و برای آغاز گفتگوها می‌توان به کتاب برگشت و روی بخش‌های بیان‌شده، تمرکز کرد.

الف- ارتباط اولیه و جلب‌توجه کودک به قصه:

قبل از خوانش كتاب ميتوان درمورد مفهوم صبر با كودك گفتگو كرد. براي گفتگو ميتوان پرسش‌هايي را با كودك مطرح كرد مانند«صبر كردن يعني چه؟، چه زمان‌هايي مجبور به صبر كردن بوديد؟( ميتوان براي ملموس كردن سوال، براي كودك چند مثال زد مانند ايستادن در صف، منتظر ماندن براي ديدن يك دوست و...)، چه كارهايي را مي‌شناسيد كه براي ديدن نتيجه‌اش بايد صبر كرد؟(مانند ماهيگيري)، صبر كردن و منتظر چيزي ماندن كاري سخت است يا آسان؟ و چرا؟» همچنين ميتوان درمورد معنا و مفهوم ضرب المثل‌هايي در باب صبر مانند گر صبر كني ز غوره حلوا سازي، عجله كردن كار شيطان است و يك صبر كن و هزار افسوس مخور با كودك گفتگو كرد. در زمان خواندن قصه خوب است از كودك بخواهيم كه به چهره شخصيت‌هاي داستان دقت كند و در قسمت‌هاي مهم احساس شخصيت‌ها را با توجه به چهره‌ي آن‌ها بيان كند.

ب- ارزش دوستي:

در داستان مي‌بينيم كه فيگي قصد دارد براي خوشحال كردن دوستش، او را غافلگير كند. اینجا مي‌توان از کودک پرسيد: «چرا فيگي مي‌خواهد دوستش فيلي را غافلگير كند؟». هنگامي كه او در جواب اشاره به خوشحال كردن دوست مي‌كند مي‌توان از او سوال كرد: «چرا بايد دوست خود را خوشحال كرد؟ تو اگر بخواهي دوستت را خوشحال كني چه كاري براش میکني؟». در ادامه داستان مي‌بينيم كه فيلي اصرار مي كند كه هر چه زودتر غافلگيري را به او نشان دهد ولي فيگي او را دعوت به صبر مي‌كند. در اين بخش مي‌توان پرسید: «فيگي براي دوستش چه كاري مي‌توانست انجام دهد كه اين صبر كردن براي فيلي آسانتر شود؟ اگر تو جاي فيگي بودي چه كاري براي فيلي انجام مي‌دادي؟».

ج-ارزش صبر:

در جايي از داستان فيگي به فيلي مي‌گويد اين غافلگيري ارزش صبر كردن را دارد. و فيلي با دشواري صبر مي‌كند تا اينكه غافلگيري را مي‌بيند. در ادامه ميتوان از كودك پرسيد كه «منظور فيگي از اينكه ارزش صبر كردن را دارد چيست؟ آيا غافلگيري فيگي ارزش صبر كردن را داشت؟». فيلي براي ديدن غافلگيري دوستش چاره‌اي جز صبر كردن نداشت چرا كه فيگي نمي‌توانست در زمان زودتري غافلگيري را نشان دوستش دهد. با كمك اين داستان بايد به كودك يادآور كرد كه خيلي اوقات ما مجبور به صبر كردن هستيم و نياز است فرايند صبر كردن را براي خودمان راحتتر كنيم تا برايمان لحظات صبر دشوار نباشد. به همين ترتيب ميتوان از كودك سوال كرد «به نظرت فيلي براي اينكه بتواند صبر كردن را براي خود آسان كند چه كاري مي‌توانست انجام دهد؟، اگر جاي فيلي بودي و مجبور به صبر كردن باشي چه ميكني؟ و اگر فيلي صبر نمي‌كرد چه اتفاقي مي‌افتاد؟»

در فعاليت ساخت، کودک فعاليتي مرتبط با داستان و ارزش‌هاي اخلاقي آن انجام مي‌دهد. که در به یاد ماندن قصه و ارزش‌های اخلاقی آن کمک می‌کند و با اين فعاليت، ماندگاری داستان در ذهن کودک بیشتر می‌شود.

يكي از فعاليت‌هاي مناسب براي تمرين صبر در كودكان كاشت دانه در باغچه يا گلدان مي‌باشد. به همراه كودك دانه‌هايي مانند دانه حبوبات را مي‌توان در گلداني كاشت و از او خواست كه از اين دانه مراقبت كند و نيازهاي اين دانه براي رشد را فراهم كند. كودك در اين فعاليت كه خود دانه را كاشته و از آن مراقبت مي‌كند هر لحظه منتظر رشد اين گياه مي‌باشد و ديدن اولين جوانه از صبر و تلاش خود لذت مي‌برد.