پیامبری (جلسه چهارم)

موضوع بحث این جلسه مبحث پیامبری است. برای اثبات عقلانی بودن یک موضوع دو رویکرد می توان داشت. رویکرد نخست، عقلانیت برهانی است که تلاش می کند با برهان فلسفی با امور مواجه شود. رویکرد دوم، عقلانیت تجربی یا طبیعت گرایانه است که با نظر به تجربه انسانها به امور مختلف می پردازد. امروزه عقلانیت تجربی در مواجهه با امور دینی اهمیت بیشتری یافته است زیرا برای ذهنیت امروزین که ذهنیتی آغشته به علم تجربی است آشناتر و قابل قبول تر است. برای معرفی پیامبر می توان از مفهوم «نبوغ » که برای نوجوان امروز آشنا است، استفاده کرد. پیامبر اسلام یک نابغه بود. او در بی‌فرهنگ ترین سرزمین آن دوران با فکری نو تمدنی قدرتمند پدید آورد و در (میان دانشمندان ) تاریخ اثر مهمی بجا گذاشت. البته پیامبر فراتر از دانشمندان و نوابغ تاریخ، از عنصر «یقین» نیز برخوردار بود آنچنانکه حاضر بود جان خود را بر پای عقیده از دست بدهد. همچنین پیامبر از «ارتباط با وجود دیگری» سخن می گفت. با توجه به شواهد تاریخی درباره شیوه زندگی و راستگویی و درستکاری پیامبر، سخنان او قابل تامل و پذیرفتنی است. در بحث معجزه قرآن نیز با نگاهی متفاوت، قرآن «دلیل» پیامبری حضرت محمد (ص) معرفی می‌شود و نه معجزه ایشان.

تبیین روش طبیعت گرایانه به عنوان یک عقلانیت تجربی برای ورود به دین دقیقه:10 :11

دو طریق مواجهه با مسئله پیامبری دقیقه: 22:5

ورود به تبیین پیامبر با موضوع «نبوغ» دقیقه: 24:10

تفاوت‌های نوابغ و پیامبران:عنصر یقین در پیامبران دقیقه: 36:50

تفاوت‌های نوابغ و پیامبران:مسئله ارتباط پیامبران با وجود دیگری دقیقه: 40:25

ایراد شروع تبیین مسائل از بالا (شروع کردن از خدا) دقیقه: 46:45

تفسیر بحث معجزه از منظر طبیعت گرایانه دقیقه:

1. معجزه‌هایی را که در قرآن آمده چگونه می‌توان توضیح داد؟  دقیقه 1:10:55

در روش طبیعت‌گرایی یا تجربه‌گرایی، مفهوم پیامبر و معجزه برای نوجوانان به شکلی توضیح داده شد که حوادث نامحتمل (یا کم احتمال) رخ می‌دهند و این معنای معجزه در قرآن است. احتمال رخداد این حوادث کم است، اما این کم بودن احتمال رخداد آنها این نیست که رخ نمی‌دهند. با توجه به این رویکرد، معجزات قرآن به معنای حوادث نامحتمل هستند که اتفاق می‌افتند، ولی در زبان دین به آنها معجزه گفته می‌شود.

2. آیا برای قبول کردن مأموریت پیامبران و ارزش آن، نیاز است که به منشاء آن توجه کنیم؟ دقیقه 1:14:45

- پیامبران احساس و یقین داشتند که مأموریتی دارند و به عنوان مبعوث فرستاده شده‌اند.

- برای قبول کردن ادعای پیامبری، نیاز به قرائن و مدارکی داریم که نشان دهنده صدق این ادعا هستند.

- در بحث تفسیر دینی، خداوند پیامبران را برای انجام مأموریت خود مبعوث کرده است.

- برای درک پیامبری، بهتر است از رویکرد ساده‌تر و عرفانی‌تر استفاده کنیم و به تجربه و شخصیت پیامبران توجه کنیم.

3. شما گفتید وقتی معجزه می‌آید یک نظمی را برهم می‌زند و نظم دیگری را به وجود می‌آورد، اما نظم دوم زمانی است که پیامبر اراده بکند. آیا اینجا  معجزه از نادر بودن خارج نمی‌شود؟

دقیقه 1:22:20

هر معجزه باعث برهم رفتن نظم فعلی می‌شود و نظم جدیدی را به وجود می‌آورد.
مثلا حادثه حاملگی مریم بدون همسر نیز یک حادثه نادر است که نظم دیگری را به وجود آورده است. این حادثه از دو جنبه، یعنی جنبه دینی و جنبه علمی قابل بررسی است و هر دو جنبه برای بررسی بهینه آن اهمیت دارند.
از جنبه دینی، این حادثه به عنوان یک معجزه بررسی می‌شود که با عنایت الهی صورت گرفته است. در این مفهوم، معجزه به معنای وقوع چیزی است که با قوانین طبیعت و علم در تناقض است و تنها با عنایت و تدبیر خداوند ممکن می‌شود.

از جنبه علمی، حاملگی مریم بدون همسر یک حادثه نادر الوقوع است که علل و اقترانات آن ممکن است ناشناخته باشد، مانند بیماری‌های نادر و ناشناخته. اما در کلیت، این حادثه به عنوان یک حادثه نامطلوب و نامعمول قابل بررسی است که به علت نادر بودنش، ممکن است علل و اقترانات آن کاملاً مشخص نباشند.

از جنبه مثبت، حامله شدن مریم بدون همسر یک حادثه نادر و نامحتمل است که نظم دیگری را به وجود آورده است و ممکن است در آینده نیز رخ دهد. این نظریه بر این اساس است که هر نظمی با وقوع یک حادثه نامطلوب برهم می‌شود و نظم دیگری به وجود می‌آید.

در کل، این حادثه از دو جنبه، یعنی جنبه دینی و جنبه علمی قابل بررسی است و هر دو جنبه برای بررسی بهینه آن اهمیت دارند. در نهایت، برای درک بهتر این حادثه، باید به دو جنبه آن با توجه به منابع و مبانی دینی و علمی توجه کرد.

3. روشی که شما پیش گرفتید روش طبیعت‌گرایانه است، یعنی دارید از پایین به سمت بالا می‌روید. بعد بحث معجزه به نظر می‌آید اینجا با آن روش شما در تضاد است. چون معجزه یک چیز خلاف روال عادی طبیعت است. دقیقه 1:30:00

روش طبیعت‌گرایانه می‌تواند با مفهوم معجزه در تضاد نباشد. معجزه به معنای رخ دادن یک حادثه نامحتمل است، و حوادث نامحتمل در طبیعت وجود دارند. برای درک بهتر این مسئله، می‌توان از مثال‌های علمی استفاده کرد. به عنوان مثال، پیدا شدن نیوتن یک حادثه نامحتمل بود، اما این اتفاق رخ داد. معنای نادر نیز این نیست که حادثه‌ای بی‌علت باشد، بلکه به معنای این است که علل حادثه نادر، کم‌تر جایی دور هم جمع می‌شوند تا آن معلول را پدید بیاورند. با تأمل و بررسی بیشتر، می‌توان به نتیجه‌گیری مناسبی در مورد مفهوم معجزه و حوادث نامحتمل در طبیعت دست یافت.

قرآن کریم، نهج البلاغه، نسیم طالب (کتاب قوی سیاه)، تُینبی، مارکس، هیدن وایت (تاریخ علم)